High Society (2010) [Κοινωνία της ευφορίας]

The central role of mind-altering drugs in history, science, and culture / Ο κεντρικός ρόλος των ουσιών που αλλάζουν το μυαλό στην ιστορία, την επιστήμη και τον πολιτισμό

by

Mike Jay

Πρόλογος

Η θεμελιώδης παρόρμηση να αλλάξουμε τη συνείδηση μας με σημαντικούς αλλά ελεγχόμενους τρόπους είναι, φαίνεται, μέρος του τρόπου που λειτουργούμε στον πυρήνα μας. Πολύ λίγοι άνθρωποι ζουν τη ζωή τους χωρίς να χρησιμοποιούν κάποιο είδος ουσίας που αλλάζει το μυαλό, είτε πρόκειται για ένα φλιτζάνι καφέ, ένα ποτήρι κρασί, υπνωτικά χάπια, τσιγάρα ή άλλο. Η αφθονία των μεθυστικών ουσιών και οι μυριάδες τρόποι με τους οποίους υφαίνονται στον ιστό των πολιτισμών σε όλο τον κόσμο έχουν αφήσει ένα εξαιρετικά πλούσιο οπτικό και υλικό αρχείο, το οποίο διερευνά αυτό το βιβλίο. Επιπλέον, οι ουσίες έχουν επηρεάσει σημαντικά τα κοινωνικά και πολιτιστικά κινήματα, καθορίζοντας ολόκληρες υποκουλτούρες από τα καφενεία και τα καταφύγια του οπίου μέχρι τα σύγχρονα ρέιβ πάρτι. Οι ουσίες που αλλάζουν το μυαλό απαντούν στη βαθιά επιθυμία, ακόμη και ανάγκη, που έχουμε να ενισχύσουμε και να επεκτείνουμε τη συνηθισμένη εμπειρία της ζωής μας.

Ως συνήθεια, η λήψη ουσιών φαίνεται να σχετίζεται άμεσα με το βασικό μας ενδιαφέρον για τον πειραματισμό: Την τέρψη της τάσης μας να αναρωτιόμαστε “Κι αν;”. Αντίστοιχα, η επιστημονική έρευνα σε αυτήν την πτυχή της ανθρώπινης εμπειρίας έχει βαθμιαία και σταδιακά διευρυνθεί στη σύγχρονη εποχή. Από τον δέκατο όγδοο αιώνα, η ανάπτυξη νέων φαρμάκων έγινε σε ένα πλαίσιο φαρμακολογικής έρευνας και εφαρμογής, με παραδοσιακές ουσίες που προέρχονται από φυτά και βότανα να αυξάνονται και στη συνέχεια να αντικαθίστανται από συνθετικές χημικές ουσίες. Αν και αναπόφευκτα πιο υποκειμενική, η πραγματική εμπειρία της κατανάλωσης ουσιών έχει γίνει επίσης ένα αυξανόμενο επίκεντρο της έρευνας, συχνά μέσω του αυτο-πειραματισμού. Εδώ η προσέγγιση της επιστήμης έχει πάει χέρι-χέρι με τις πρακτικές της τέχνης για τη διερεύνηση της επίδρασης των ουσιών στη δημιουργικότητα. Πιο πρόσφατα, σε έναν αιώνα που ο κοινωνικός αντίκτυπος της κατανάλωσης ουσιών έχει αναδειχθεί ως μια ολοένα πιο απειλητική “κοινωνική απειλή”, η επιστήμη έχει επίσης κληθεί για καθοδήγηση για την αντιμετώπιση του προβλήματος του εθισμού.

Ένας σερβιτόρος ετοιμάζει ένα ποτό για έναν πελάτη σε έναν πίνακα ζωγραφικής ενός καφέ του Λονδίνου του δέκατου όγδοου αιώνα (λεπτομέρεια). (από The Trustees of the British Museum)

Τελετουργική κατανάλωση kava στα Φιλικά Νησιά (Τόνγκα), χαρακτική του W. Sharp μετά από τον John Webber (λεπτομέρεια). (Wellcome Library, Λονδίνο)

Ένας Μανδαρίνος κάθεται σε ένα χαλί, καπνίζοντας μια μακριά πίπα οπίου, σε έγχρωμη υδατοτυπία του Ελβετού καλλιτέχνη Sigismond Himely, γύρω στο 1820. (Wellcome Library, Λονδίνο)

Το “High Society” είναι μια εντυπωσιακά πολυεπίπεδη αφήγηση του μακροχρόνιου και περίτεχνου χορού της ανθρωπότητας με τις ουσίες που αλλάζουν το μυαλό. Γράφτηκε ως επέκταση της συμβουλευτικής και επιμελητικής εργασίας του Mike Jay σε μια ομώνυμη έκθεση που παρουσιάστηκε στη συλλογή Wellcome Collection του Λονδίνου. Η συλλογή Wellcome Collection δε σχεδιάστηκε ως ένας συμβατικός χώρος για τη διάδοση της επιστημονικής γνώσης. Αντίθετα, η προσέγγιση της ήταν να σκέφτεται δημόσια, “φωναχτά”, όπως λέγαμε, για την ιατρική επιστήμη και τις συνδέσεις της με την τέχνη και την υπόλοιπη ζωή. Το θέμα των ουσιών, με την πλούσια ιστορία του επιστημονικού πειραματισμού, τη λογοτεχνική και καλλιτεχνική έμπνευση, τις οικονομικές ευκαιρίες, την κοινωνικά κωδικοποιημένη συμπεριφορά και τα θεμελιώδη βιολογικά αποτελέσματα, αποτελεί ιδανική εστίαση για ένα ίδρυμα αφιερωμένο στη διερεύνηση της επιστήμης ως ζωντανό μέρος του πολιτισμού.

Ken Arnol

Head of Public Programmes, Wellcome Collection, London

Απεικόνιση φυτού κάνναβης από το De historia stirpivm commentarii insignes του Βαυαρού ιατρού Leonhart Fuchs (1542). (Welcome Library, Λονδίνο)

Περιεχόμενα

Μια καθολική ώθηση

Κοινωνίες σε ευφορία, Η εξέλιξη των ουσιών, Μέθη των ζώων, Ουσίες και σαμανισμός, Ουσίες και κουλτούρα, Η κουλτούρα του kava, Η κουλτούρα του betel, Απαγορεύσεις ουσιών, Υποκουλτούρες ουσιών, Οι κουλτούρες του έκτασι

Από το φαρμακείο στο εργαστήριο

Τι είναι μια ουσία;, Ουσίες στην αρχαιότητα, Αναγεννησιακά βότανα, Μάγισσες και ιπτάμενες αλοιφές, Η εφεύρεση του λαβδανίου, Ο Linnaeus και ο διαφωτισμός, Οι πρώτες συνθετικές ουσίες, Το όπιο και οι ρομαντικοί, The Club des Haschischins (Το κλαμπ των χασισιστών), Φρόιντ και κοκαΐνη, Εθισμός και έλεγχος ουσιών, Μεσκαλίνη, LSD και παραπέρα, Ουσίες του μέλλοντος

Το εμπόριο ουσιών

Ουσίες στο Νέο Κόσμο, Η ψυχοδραστική επανάσταση, Ταμπάκο στην Κίνα, τσάι στην Ευρώπη, Οι πόλεμοι του οπίου, Η εκστρατεία κατά του οπίου, Εγκράτεια και απαγόρευση, Ο “War on Drugs” (Πόλεμος κατά των Ναρκωτικών), Επίλογος: Η παρακμή του ταμπάκο

Σημειώσεις και περαιτέρω ανάγνωση

Ευρετήριο

(το βιβλίο σε μορφή αρχείου PDF)