Handbook Of Cannabis Therapeutics – From bench to bedside (2006) [Το εγχειρίδιο των θεραπειών κάνναβης – Από την διάθεση στην κατανάλωση]

Ethan B. Russo, MD

Franjo Grotenhermen, MD

Editors

Πρόλογος

Η ανθρώπινη φυλή υπερηφανεύεται ως το μόνο ζώο μέσω της εξέλιξης που έγινε ένα λογικό ον και ως εκ τούτου ικανό να λαμβάνει αποφάσεις και να αναλαμβάνει δράση με βάση την λογική και την ανάλυση των διαθέσιμων δεδομένων, και όχι απλώς από το ένστικτο, άλλους γενετικούς παράγοντες και την πείρα που έχει συσσωρευτεί κυρίως μέσω της προετοιμασίας, όπως βρίσκεται σε άλλα ζώα. Είναι όμως δικαιολογημένη αυτή η ανθρώπινη υπερηφάνεια; Η εμπλοκή μου στον περιορισμένο τομέα της θεραπείας με κάνναβη σίγουρα δείχνει ότι οι άνθρωποι εξακολουθούν να εκτιμούν τα ένστικτα και τις απαρχαιωμένες ιδέες, μερικές βασισμένες σε πλήρη έλλειψη ορθολογισμού πολύ περισσότερο παρά σε αιτιολογημένα γεγονότα. Τον Ιούνιο του 2005 το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ κήρυξε παράνομη την ιατρική χρήση της κάνναβης σε ομοσπονδιακό επίπεδο, αν και ορισμένες πολιτείες επέτρεψαν την χρήση της σε ορισμένες ιατρικές καταστάσεις. Υπήρχε επιστημονική και ιατρική λογική πίσω από αυτή την απόφαση;

Το φυτό Cannabis sativa αποτελεί μέρος της ιατρικής–πολιτιστικής κληρονομιάς πολλών χωρών. Αναφέρεται σε ασσυριακές πήλινες πλάκες ως φάρμακο για την θεραπεία νευρολογικών παθήσεων και χρησιμοποιήθηκε για μια ποικιλία ιατρικών προβλημάτων στην Κίνα και την Ινδία όταν η Βόρεια Ευρώπη διοικούνταν ακόμα από βαρβαρικές φυλές. Ακόμη και στα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα, η κάνναβη περιγράφηκε από τον γιατρό της Βασίλισσας Βικτωρίας ως “μακράν το πιο χρήσιμο από τις ουσίες… για επώδυνες καταστάσεις”, αλλά κατά το μεγαλύτερο μέρος του εικοστού αιώνα θεωρήθηκε ως ένας μπελάς – παράνομη ουσία που όμως δεν ταίριαζε αρκετά με την επίσημη άποψη ενός επικίνδυνου ναρκωτικού. Ωστόσο, κατά την διάρκεια των τελευταίων σαράντα ετών, η επιστήμη έχει συσσωρεύσει έναν πολύ αυξανόμενο όγκο γνώσεων για αυτή την ουσία. Η χημεία του φυτού αποσαφηνίστηκε κατά τη δεκαετία του ‘60 και η ψυχοδραστική του αρχή, η Δ9-τετραϋδροκανναβινόλη (Δ9-THC), αναγνωρίστηκε. Παρά τις ήπιες ψυχοτρόπες επιδράσεις της κάνναβης, στις ΗΠΑ το 1985 η THC εγκρίθηκε ως συνταγογραφούμενο φάρμακο κατά του εμέτου και της ναυτίας που προκαλείται από την χημειοθεραπεία του καρκίνου και το 1992 ως ενισχυτικό της όρεξης, που χρησιμοποιείται συχνότερα από ασθενείς με AIDS.

Τα τελευταία είκοσι χρόνια, ο μηχανισμός δράσης της THC αποδείχθηκε αρκετά μοναδικός. Αυτό το φυτικό μόριο ενεργοποιεί δύο υποδοχείς, τον CB1 (που βρίσκεται κυρίως στο κεντρικό νευρικό σύστημα) και τον CB2 (που βρίσκεται κυρίως στο ανοσοποιητικό σύστημα). Αυτοί οι υποδοχείς αποτελούν μέρος του ενδοκανναβινοειδούς συστήματος, το οποίο εμπλέκεται σε μυριάδες φυσιολογικές διεργασίες. Ενεργοποιείται από ειδικούς συνδέτες που ονομάζονται ενδοκανναβινοειδή, με τα πιο γνωστά να είναι το ανανδαμίδιο και η 2-αραχιδονυλογλυκερόλη, αμφότερα παράγωγα ενός λιπαρού οξέος, του αραχιδονικού οξέος. Αν και εντελώς διαφορετική στην χημική δομή από τα ενδοκανναβινοειδή, η THC συνδέεται με τους ίδιους υποδοχείς και προκαλεί τις ίδιες φυσιολογικές αποκρίσεις. Τα ενδοκανναβινοειδή και η THC ενισχύουν την όρεξη, μειώνουν τον πόνο και επηρεάζουν πολλά από τα συμπτώματα ασθενειών, ιδιαίτερα εκείνων που σχετίζονται με το κεντρικό νευρικό και το ανοσοποιητικό σύστημα, καθώς και επηρεάζουν έναν μακρύ κατάλογο πρόσθετων διαδικασιών του σώματος. Αλλά η THC δεν είναι το μόνο συστατικό κάνναβης με φυσιολογική δραστηριότητα. Η κανναβιδιόλη (CBD), ένα μη ψυχοτρόπο κανναβινοειδές, έχει βρεθεί ότι είναι αγχολυτικό, αντιεπιληπτικό και αντισχιζοφρενικό σε ζώα και ανθρώπους. Γνωρίζουμε πολύ λίγα για την δραστηριότητα των δεκάδων πρόσθετων αλλά κυρίως δευτερευόντων κανναβινοειδών που υπάρχουν στο φυτό. Πολλοί πάσχοντες από διάφορες ασθένειες ισχυρίζονται ότι το αποτέλεσμα της χρήσης ενός πλήρους φάσματος προϊόντος από το φυτό είναι καλύτερο από το αποτέλεσμα μόνο της THC. Εν μέρει, αυτό μπορεί να οφείλεται στους διαφορετικούς τρόπους χορήγησης – η κάνναβη, ως φυτικό υλικό κυρίως φυσικά, συνήθως καπνίζεται, ενώ η THC χορηγείται κυρίως από το στόμα. Ωστόσο, πιστεύω ότι ο συνδυασμός CBD με THC μπορεί να αντιπροσωπεύει ένα καλύτερο φάρμακο από την THC μόνο. Καθώς αυτά είναι τα κύρια φυτικά κανναβινοειδή, ένα φυτό κάνναβης με τυποποιημένη περιεκτικότητα σε CBD και THC μπορεί να αντιπροσωπεύει ένα πολύτιμο θεραπευτικό φάρμακο. Δυστυχώς, η παρούσα παράλογη προκατάληψη κατά του φυτού μπορεί να εμποδίσει την εισαγωγή αυτού του τύπου φαρμάκου σε πολλές χώρες.

Η χρήση νευροδιαβιβαστών και νευροδιαμορφωτών ως φαρμακευτικών παραγόντων δεν είναι σίγουρα νέα. Πολλά σύγχρονα φάρμακα βασίζονται σε αυτούς. Υπάρχει κάθε λόγος να περιμένουμε ότι τελικά θα εισαχθούν και φάρμακα με βάση τα κανναβινοειδή. Γιατί λοιπόν να μπλοκάρεται ένα πολύτιμο φάρμακο; Ο μόνος λόγος που μπορώ να σκεφτώ είναι η έλλειψη λογικής μπροστά σε επιτακτικά επιστημονικά στοιχεία.

Αυτό το βιβλίο είναι μια συλλογή πολλών άρθρων που δημοσιεύθηκαν αρχικά στο τώρα ανενεργό και δύσκολο να αποκτηθεί Journal of Cannabis Therapeutics. Τα κεφάλαια ασχολούνται με την ιστορία της ιατρικής χρήσης της κάνναβης, την φαρμακολογία και την φαρμακοκινητική της THC και άλλων κανναβινοειδών, το ενδοκανναβινοειδές σύστημα και τις διάφορες ιατρικές χρήσεις (συμπεριλαμβανομένων των παρενεργειών) της ουσίας. Είναι, κατά την άποψή μου, μια εξαιρετική συνολική παρουσίαση του διευρυνόμενου θέματος της θεραπείας με κάνναβη.

Raphael Mechoulam,

PhD Medical Faculty
Hebrew University

Jerusalem

Εισαγωγή

Franjo Grotenhermen

Αυτό το βιβλίο είναι μια συλλογή επιλεγμένων άρθρων από το “Journal of Cannabis Therapeutics: Studies in Endogenous, Herbal, and Synthetic Cannabinoids”, το οποίο επιμελήθηκε ο Ethan Russo και δημοσιεύτηκε από την The Haworth Press, Inc., ως το επίσημο περιοδικό της International Association for Cannabis As Medicine (IACM) (http://www.cannabis-med.org/) από το 2001 έως το 2004.

Μόλις πριν από λίγα χρόνια, μόνο μικρές κλινικές μελέτες και αναφορές περιπτώσεων σχετικά με την κάνναβη ή μεμονωμένα κανναβινοειδή ήταν διαθέσιμες για να υποστηρίξουν τις θεραπευτικές τους δυνατότητες για τις περισσότερες ενδείξεις. Μέχρι το 2000, μόνο οι αντιεμετικές ιδιότητες της κάνναβης και της THC σε καρκινοπαθείς που υποβάλλονται σε χημειοθεραπεία και οι επιδράσεις τους στην αύξηση της όρεξης στην σπατάλη του AIDS είχαν τεκμηριωθεί από κλινικές μελέτες με περισσότερα από πενήντα άτομα. Αυτή η κατάσταση έχει αλλάξει σημαντικά τα τελευταία χρόνια και θα προχωρήσει περαιτέρω ενόψει ενός ευρέος φάσματος συνεχιζόμενης έρευνας για την φαρμακευτική χρήση της κάνναβης, μεγάλο μέρος της οποίας ξεκίνησε από την βρετανική εταιρεία GW Pharmaceuticals, το Center for Medicinal Cannabis Research (CMCR) στο University of California, το Institute for Clinical Research στο Βερολίνο και πολλές άλλες ομάδες. Το Journal of Cannabis Therapeutics συνόδευσε και υποστήριξε αυτήν την έναρξη νέων κλινικών εφαρμογών των κανναβινοειδών από τότε που δημοσιεύτηκε το πρώτο του τεύχος στις αρχές του 2001.

Το 2003 το Ministry of Health, Welfare and Sports της Ολλανδίας διέθεσε κάνναβη στα φαρμακεία. Το 2005, το Sativex, ένα εκχύλισμα κάνναβης που παράγεται από την GW Pharmaceuticals, εγκρίθηκε στον Καναδά για την θεραπεία του νευροπαθητικού πόνου στη πολλαπλή σκλήρυνση – η πρώτη επίσημη κανονιστική αποδοχή της κάνναβης για ιατρική χρήση από την εξαφάνισή της από τις φαρμακοποιίες των δυτικών χωρών στην αρχές του εικοστού αιώνα. Λαμβάνοντας υπόψη τις τεράστιες θεραπευτικές δυνατότητες των κανναβινοειδών, μπορεί να αναμένεται ότι θα ακολουθήσουν περισσότερες επίσημες ρυθμίσεις από άλλες χώρες. Ωστόσο, είναι δύσκολο να προβλέψουμε πού θα οδηγήσει το ταξίδι. Εκτός από τα φυσικά εκχυλίσματα, οι συνθετικοί αγωνιστές των κανναβινοειδών υποδοχέων και οι αναστολείς της αποικοδόμησης των ενδοκανναβινοειδών είναι πρόσθετες εστίες ενδιαφέροντος και μπορεί να ασκούν παρόμοια αποτελέσματα. Για τους ερευνητές, οι ασθενείς και η επιθυμία μας να τους δώσουμε πρόσβαση σε μια πολύτιμη και αποτελεσματική θεραπεία αντιπροσωπεύουν τους στόχους της εργασίας μας – μια θεραπεία που συχνά τους αρνήθηκαν για μη ιατρικούς λόγους. Σε όλο τον κόσμο, οι ασθενείς και οι προσωπικές τους εμπειρίες έθεσαν την φαρμακευτική χρήση της κάνναβης στην ημερήσια διάταξη και πρόθεση του Journal of Cannabis Therapeutics ήταν να ενισχύσει αυτή την δύναμη. Όποιος μπορεί να ωφεληθεί από τη φαρμακευτική χρήση της κάνναβης θα πρέπει να μπορεί να την χρησιμοποιεί άφοβα και, ει δυνατόν, υπό την καθοδήγηση ενός γιατρού. Αυτό είναι ένα σαφές και απλό αίτημα, και ελπίζουμε και αναμένουμε ότι οι πολιτισμένες χώρες θα το λάβουν υπόψη.

Η συμπερίληψη όλων των άρθρων που δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό κατά τη διάρκεια των τριών και πλέον ετών της ύπαρξής του θα ήταν πέρα από το πεδίο εφαρμογής ενός μόνο βιβλίου. Έτσι, επιλέξαμε συνεισφορές που παρουσιάζουν μια ευρεία επισκόπηση και επιτρέπουν μια καλή προσέγγιση του θέματος και έχουν διαρκή συνάφεια. Αν και η έμφαση δίνεται σε επιλογές που αφορούν την ιατρική χρήση του φυτού της κάνναβης, έχουμε επίσης επιλέξει άρθρα για την φαρμακολογία των κανναβινοειδών και το ενδογενές σύστημα κανναβινοειδών, ιστορικές αναφορές και ζητήματα παρενεργειών.

Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον Dr. Lester Grinspoon του Harvard University που πρότεινε αρχικά την ιδέα της δημοσίευσης ενός περιοδικού για τις θεραπευτικές αγωγές κάνναβης, τον αείμνηστο Dr. Varro Tyler, εκδότη του The Haworth Herbal Press, τον Bill Cohen, πρόεδρο και εκδότη της The Haworth Press, Inc. και τον ο Ethan Russo, ο οποίος επέτρεψε στο περιοδικό να γίνει πραγματικότητα.

Περιεχόμενα

ΜΕΡΟΣ Ι: ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

• Κεφάλαιο 1. Η θεραπευτική χρήση του Cannabis sativa (L.) στην αραβική ιατρική, Indalecio Lozano
• Κεφάλαιο 2. Γνώστες της Κάνναβης I: Jacques–Joseph Moreau (1804–1884), Ethan B. Russo
• Κεφάλαιο 3. Γνώστες της Κάνναβης II: Simeon Seth για την κάνναβη, David Deakle
• Κεφάλαιο 4. Η ιατρική χρήση της κάνναβης μεταξύ των Ελλήνων και των Ρωμαίων, James L. Butrica
• Παράρτημα I: Αποσπάσματα που συζητούν την “άγρια” κάνναβη πιθανώς παρεξηγημένα κατά την συζήτηση για την “εξημερωμένη” κάνναβη
• Παράρτημα II: Η κάνναβη στην κτηνιατρική
• Κεφάλαιο 5. Ένα Οικείο Βότανο: Η ιατρική χρήση της κάνναβης στην πρώιμη Αγγλία, Vivienne Crawford
• Κεφάλαιο 6. Το μέλλον της κάνναβης και των κανναβινοειδών στην θεραπευτική, Ethan B. Russo

ΜΕΡΟΣ ΙΙ: ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΦΑΡΜΑΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ

• Κεφάλαιο 7. Κλινική φαρμακοκινητική των κανναβινοειδών, Franjo Grotenhermen
• Κεφάλαιο 8. Κλινική φαρμακοδυναμική των κανναβινοειδών, Franjo Grotenhermen
• Κεφάλαιο 9. Κάνναβη και Εκχυλίσματα Κάνναβης: Επιδράσεις περισσότερες από το άθροισμα επιδράσεων των μερών τους;, John M. McPartland, Ethan B. Russo

ΜΕΡΟΣ ΙΙΙ: ΕΝΔΟΚΑΝΝΑΒΙΝΟΕΙΔΗ ΚΑΙ ΚΑΝΝΑΒΙΝΟΕΙΔΕΙΣ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ

• Κεφάλαιο 10. Το Ενδοκανναβινοειδές Σύστημα: Μπορεί να συμβάλει στην θεραπεία με την κάνναβη;, Vincenzo Di Marzo
• Κεφάλαιο 11. Κανναβινοειδή και Διατροφή: Ο ρόλος του ενδογενούς κανναβινοειδούς συστήματος ως έναυσμα για τον θηλασμό νεογέννητου, Ester Fride 

ΜΕΡΟΣ IV: ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ ΧΡΗΣΕΙΣ

• Κεφάλαιο 12. Η κάνναβη ως φάρμακο, Leo E. Hollister
• Κεφάλαιο 13. Επιδράσεις της Χρήσης με Κάπνισμα της Κάνναβης και της από του Στόματος Δ9-τετραϋδροκανναβινόλης στην Ναυτία και την Έμμεση μετά από Χημειοθεραπεία Καρκίνου: Μια ανασκόπηση των κρατικών κλινικών δοκιμών, Richard E. Musty, Rita Rossi
• Κεφάλαιο 14. Υπερέμεση Gravidarum και Κλινική Κάνναβη: Να τρώμε ή να μην τρώμε;, Wei-Ni Lin Curry
• Κεφάλαιο 15. Θεραπευτική κάνναβη ως αντιεμετικό και διεγερτικό της όρεξης σε άτομα με σύνδρομο επίκτητης ανοσοανεπάρκειας, Richard E. Bayer
• Κεφάλαιο 16. Θεραπείες Κάνναβης στη Μαιευτική και Γυναικολογία: Μια ιστορική ανασκόπηση, Ethan B. Russo
• Κεφάλαιο 17. Crack Heads^(*) και Roots Daughters^(**): Η θεραπευτική χρήση της κάνναβης στην Τζαμάικα, Melanie Dreher
• Κεφάλαιο 18. Η Κάνναβη στην Πολλαπλή Σκλήρυνση: Ανησυχίες για την υγεία των γυναικών, Denis J. Petro

^(*) ένα άτομο που παίρνει συνήθως ή είναι εθισμένο στο κρακ κοκαΐνης

^(**) Οι γυναίκες των Ρασταφάρι

ΜΕΡΟΣ V: ΠΑΡΕΝΕΡΓΕΙΕΣ

• Κεφάλαιο 19. Κάνναβη και Μείωση Βλαβών: Μια νοσηλευτική προοπτική
• Mary Lynn Mathre
• Κεφάλαιο 20. Χρόνια Χρήση Κάνναβης στο Πρόγραμμα Compassionate Investigational New Drug: Μια εξέταση των οφελών και των αρνητικών επιπτώσεων της νόμιμης κλινικής χρήσης της κάνναβης
• Ethan B. Russo, Paul J. Bach, Mary Lynn Mathre, Juan Sanchez-Ramos, Al Byrne, Kristin A. Kirlin, Robert Velin

(το βιβλίο σε μορφή αρχείου PDF)