Cannabis – Evolution and Ethnobotany (2013) [Κάνναβη – Εξέλιξη και εθνοβοτανική]

Robert C. Clarke and Mark D. Merlin

Πρόλογος

Η κάνναβη είναι μια από τις πιο χρήσιμες ομάδες φυτών στον κόσμο. Αποτελεί μέρος του ανθρώπινου πολιτισμού για χιλιάδες χρόνια ξεκινώντας από την Ευρασία, και σήμερα συνδέεται με τους ανθρώπους σε όλα σχεδόν τα μέρη του κόσμου. Αν και η κάνναβη θεωρείται συνήθως ως “φυτό ναρκωτικό”, έχει χρήση για έναν τεράστιο αριθμό άλλων σκοπών, όπως φυτικές ίνες, τρόφιμα, χαρτί, φάρμακα κλπ. και έτσι είναι σχεδόν μοναδικά απαράμιλλη, σε σύγκριση με τον κοκοφοίνικα και το μπαμπού. Η κάνναβη είναι πραγματικά ένα αξιόλογο γένος φυτών πολλαπλών χρήσεων με εκτεταμένες και περίπλοκες ιστορίες. Μια πλήρως περιεκτική, τεκμηριωμένη ιστορία της εξέλιξης της κάνναβης και της ευρείας, ποικιλόμορφης χρήσης της από τον άνθρωπο δεν έχει ποτέ δημοσιευθεί. Αυτό το βιβλίο είναι μια προσπάθεια να ολοκληρωθεί αυτό το έργο. Η εξέλιξη της κάνναβης και η μεγάλη ποικιλία των σχέσεων ανθρώπου-κάνναβης παρουσιάζονται εδώ σε μεγαλύτερο βάθος από ποτέ. Το πώς εξελίχθηκε και προχώρησε αυτό το έργο είναι μια ενδιαφέρουσα ιστορία από μόνη της.

Οι συν-συγγραφείς έχουν εργαστεί ένθερμα τα τελευταία 15 χρόνια ή περισσότερα για την παραγωγή αυτού του βιβλίου. Ωστόσο, άρχισαν να επικεντρώνουν τα επιστημονικά τους ενδιαφέροντα στην κάνναβη πολύ πριν ξεκινήσει η συνεργασία τους το 1996. Τόσο ο Mark Merlin όσο και ο Robert Clarke ξεκίνησαν πρώτα την έρευνά τους για την κάνναβη ενώ εγγράφηκαν σε προπτυχιακά προγράμματα στο σύστημα του University of California στις αντίστοιχες πανεπιστημιουπόλεις τους πριν από δεκαετίες. Η ανεξάρτητη και κοινή δουλειά τους που αφορούσε το γένος απαιτούσε εκτεταμένα ταξίδια σε πολλές ηπείρους σε αμέτρητες βιβλιοθήκες και μουσεία, συμπληρωμένα με αναρίθμητες συνεντεύξεις σε περιοχές όπου η κάνναβη έχει είτε αρχαίες ρίζες είτε μόνο μια σχετικά σύγχρονη ιστορία καλλιέργειας και χρήσης. Αυτός ο τόμος αντιπροσωπεύει το καλύτερο μέρος δύο ακαδημαϊκών σταδιοδρομιών που δαπανήθηκαν ακολουθώντας την ιστορική διαδρομή τόσο της εξελικτικής βιολογίας όσο και της εθνοβοτανικής κληρονομιάς της κάνναβης.

Είναι πολύ σωστό που το University of California Press αποφάσισε να δημοσιεύσει αυτό το εκτεταμένο σώμα έρευνας. Ο πατέρας του Mark Merlin αποφοίτησε από το UC Berkeley το 1925 με πτυχίο στην φιλοσοφία και ο Mark πήρε το πτυχίο του στην ιστορία στο UC Santa Barbara το 1967. Η μητέρα του Robert Clarke ήταν αναλύτρια προϋπολογισμού για το UC San Diego και έλαβε το πτυχίο του στη βιολογία από το UC Santa Cruz το 1976.

Το φθινόπωρο του 1967, ως εισερχόμενος μεταπτυχιακός φοιτητής στο University of Hawaiʻi at Mānoa (UHM), ο Mark άρχισε να σκέφτεται ποιο θέμα θα επέλεγε να σπουδάσει για την διπλωματική του εργασία στην γεωγραφία. Είχε εκτεθεί στην εκθετική αύξηση της χρήσης ψυχοδραστικής κάνναβης στην Καλιφόρνια το δεύτερο μισό της δεκαετίας του ‘60. Σχεδόν από το πουθενά το παράνομο κάπνισμα και η κατανάλωση κάνναβης άρχισε να εξαπλώνεται με εκπληκτικό ρυθμό – στο UC Santa Barbara, σε όλη την πολιτεία της Καλιφόρνια, σε πολλές άλλες περιοχές στην Βόρεια Αμερική και πέρα από αυτήν. Ο Μαρκ αναρωτήθηκε, τι είναι αυτό σε αυτό το “φυτό ναρκωτικό” που του επέτρεψε να γίνει ένα τόσο ελκυστικό αντικείμενο ψυχαγωγικού και πνευματικού ενδιαφέροντος μέσα σε αυτό που του φαινόταν ότι ήταν πολύ σύντομο χρονικό διάστημα; Από πού προήλθαν αυτά τα φυτά, ποια ήταν η γεωγραφική τους προέλευση και ποια ήταν η ιστορία των σχέσεών τους με τον άνθρωπο με την πάροδο του χρόνου; Και πράγματι, γιατί η κάνναβη καταστέλλεται τόσο ενεργά από τις κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο;

Ο Mark αποφάσισε ότι η αρχαία ιστορία των σχέσεων ανθρώπου – κάνναβης θα ήταν ένα ενδιαφέρον θέμα και συμβουλεύτηκε τους συμβούλους αποφοίτων στο UHM. Τους πληροφόρησε ότι εμπνεύστηκε από την παράδοση του “man-land” (ανθρώπινο περιβάλλον) στην γεωγραφία και πιο συγκεκριμένα από το έργο του Carl O. Sauer, του γεωγράφου του UC Berkeley που εξερεύνησε την προέλευση των γεωργικών καλλιεργειών και τις σχέσεις τους με τους ανθρώπους και πως αυτές άλλαξαν τοπία σε μεγάλο μέρος του πλανήτη. Οι σύμβουλοι έδωσαν τελικά στον Mark την άδεια να επιδιώξει τους ακαδημαϊκούς του στόχους. Ο Mark πέρασε τα επόμενα δύο χρόνια πραγματοποιώντας έρευνα και γράφοντας μια διατριβή που έγινε αποδεκτή το 1969. Στη συνέχεια, με την υποστήριξη δύο καθηγητών στο UHM, ενός στο τμήμα αγγλικών και ενός άλλου στο τμήμα ιστορίας, το Fairleigh Dickinson University Press δημοσίευσε την διατριβή του ως βιβλίο με σκληρό εξώφυλλο, “Man and Marijuana: Some Aspects of their Ancient Relationships”, το 1972, και η AS Barnes and Company το εξέδωσε ως χαρτόδετο βιβλίο το 1973. Το βιβλίο έτυχε θετικής υποδοχής και εξακολουθεί να αποτελεί βασική πηγή για την πρώιμη ιστορία της Κάνναβης.

Ο Richard Evans Schultes, ο πολύ αξιοσέβαστος πρώην διευθυντής του Botanical Museum of Harvard University και επί μακρόν καθηγητής σε αυτό το ίδρυμα, εντυπωσιάστηκε πολύ από την διατριβή του Mark για την κάνναβη, καθώς και από την μεταγενέστερη δημοσιευμένη διδακτορική διατριβή του σχετικά με την εξέλιξη και την πρώιμη ανθρώπινη χρήση του οπίου παπαρούνα (“On the Trail of the Ancient Opium Poppy”, Associated University Presses, 1984). Ως αποτέλεσμα, κάλεσε τον Mark να περάσει μέρος της πρώτης του άδειας από το UHM μαζί του στο Χάρβαρντ. Εκείνο το διάστημα, το 1985, οι “σπόροι” αυτού του βιβλίου σπάρθηκαν στο μυαλό του Mark. Στην συνέχεια, ο Schultes και ο καθηγητής Harold St. John (UHM) πρότειναν τον Mark για μέλος της Linnaean Society of London στην οποία εισήχθη το 1987 για την συνεισφορά του στην εθνοβοτανική. Μερικά χρόνια αργότερα, ο Mark συνέγραψε ένα βιβλίο για το Kava με μεγάλη απήχηση (Lebot, Merlin, and Lindstrom, “Kava: The Pacific Drug”, Yale University Press, 1992) το οποίο εκδόθηκε με την επιστημονική υποστήριξη του καθηγητή Schultes. Αργότερα, ο Michael Pollan αναφέρθηκε στο προηγούμενο βιβλίο του Mark για την κάνναβη ως μια σημαντική ιστορική αναφορά στο βιβλίο του με μπεστ σέλερ “The Botany of Desire” (Random House, 2001).

Στις αρχές της δεκαετίας του 1970, ο Rob ξεκίνησε την επιστημονική του ενασχόληση με την κάνναβη. Ενώ σπούδαζε στο UC Santa Cruz ως πτυχιούχος βιολογίας, ρώτησε την σύμβουλό του Jean Langenheim, η οποία αφιέρωσε την καριέρα της στη μελέτη των φυτικών τερπενίων (πτητικούς ακόρεστους υδρογονάνθρακες που βρίσκονται στα αιθέρια έλαια των φυτών) και την διανομή απολιθωμένων φυτών που παράγουν κεχριμπάρι, για το αν μπορούσε να επικεντρωθεί στην κάνναβη για την ανώτερη διατριβή του. Υποστήριξε ότι το βιβλίο που είχε δημοσιεύσει ο Mark Merlin για την κάνναβη ήταν απόδειξη ότι μια επιστημονική έρευνα της βιολογικής και πολιτιστικής προέλευσης της κάνναβης ήταν μια έγκυρη γραμμή ακαδημαϊκής έρευνας. Η σύμβουλος του Rob εντυπωσιάστηκε με τις αναφορές που είχε ήδη συγκεντρώσει ο Rob και του έδωσε την άδεια να συνεχίσει την έρευνά του για την βοτανική και την οικολογία της κάνναβης.

Το γραπτό προϊόν της εκτεταμένης βοτανικής έρευνας του Rob όχι μόνο ικανοποίησε τις προπτυχιακές του απαιτήσεις και κέρδισε τιμητικές διακρίσεις, αλλά και αυτοδημοσιεύτηκε το 1977 ως το “Botany and Ecology of Cannabis”. Αυτή η δημοσίευση επεκτάθηκε και πήρε μια μορφή που τυπώνεται για περισσότερες από τρεις δεκαετίες, τώρα σε τρεις γλώσσες (“Marijuana Botany: The Propagation and Breeding of Distinguished Cannabis”, And/Or Press, 1981). Ο Rob πέρασε μεγάλο μέρος της καριέρας του στο Άμστερνταμ, δουλεύοντας ως παραγωγός φυτών με την HortaPharm BV και υπηρετώντας ως διευθυντής έργων για την International Hemp Association. Έγραψε επίσης ένα άλλο μακροσκελές βιβλίο πάνω στην κάνναβη (“Hashish!”, Red Eye Press, 1998). Επιπλέον, ο Rob συνεργάστηκε με τους John McPartland και David Watson στο “Hemp Diseases and Pests: Management and Biological Control” (CABI Press, 2000) και έχει γράψει πολλά άρθρα με αξιολόγηση από ομοτίμους σχετικά με διάφορες πτυχές της βοτανικής της κάνναβης, της καλλιέργειας και επεξεργασίας της κάνναβης, των υφασμάτων κάνναβης και διάφορες άλλες εκδηλώσεις των σχέσεων ανθρώπου-κάνναβης. Ο Michael Pollan πήρε συνέντευξη από τον Rob στο Άμστερνταμ ενώ έγραφε το “The Botany of Desire” και συμπεριέλαβε μια σειρά από σχετικά σχόλια του Rob στο best-seller βιβλίο του.

Ο Rob και ο Mark επικοινώνησαν μέσω ταχυδρομείου την δεκαετία του ‘70, όταν ο Rob έγραψε στον Mark για να του πει ότι το βιβλίο του μεταπτυχιακού του είχε εμπνεύσει την δική του ακαδημαϊκή έρευνα. Ο Mark τον συνεχάρη για την έρευνα και την αρχική του δημοσίευση, δείχνοντας ότι διεύρυνε σημαντικά την διαθέσιμη βιβλιογραφία για την βοτανική αυτού του σημαντικού γένους. Για τις επόμενες δύο δεκαετίες, οι δυο τους ήταν εκτός επικοινωνίας.

Στη συνέχεια, το 1996, ενώ συμμετείχαν, εν αγνοία τους, στις κοινές ετήσιες συνεδριάσεις της Society for Economic Botany και της Society for Ethnopharmacology στο Imperial College του Λονδίνου, συναντήθηκαν προσωπικά για πρώτη φορά. Μετά από μακροχρόνιες συζητήσεις σχετικά με τις αντίστοιχες σταδιοδρομίες και την επιστημονική τους ενασχόληση με την κάνναβη, ο Mark και ο Rob κατέληξαν στο κοινό συμπέρασμα ότι υπήρχε πραγματική ανάγκη για μια ολοκληρωμένη μελέτη της εξελικτικής βιολογίας και της εθνοβοτανικής ιστορίας της κάνναβης και ότι θα έπρεπε να την γράψουν μαζί.

Οι δύο μελετητές έκλεισαν αυτές τις συναντήσεις στο Λονδίνο με την δέσμευσή τους να εργαστούν παράλληλα και να δημιουργήσουν μια οριστική ιστορία της κάνναβης ανά τους αιώνες. Αυτό το έργο έγινε ένα έπος που περιλάμβανε πολλά ταξίδια ο ένας στην πόλη καταγωγής του άλλου, την Χονολουλού και το Άμστερνταμ. Η εκτεταμένη αλληλογραφία όλα αυτά τα χρόνια και η περιστασιακή ανταλλαγή ιδεών καθώς οι δρόμοι τους διασταυρώθηκαν σε μέρη όπως η Καλιφόρνια, η Κίνα, η Ταϊλάνδη και το Βιετνάμ τους οδήγησε μπροστά, ενώ ήταν πολλά τα άλλα ανεξάρτητα έργα που έπρεπε επίσης να παρακολουθούν ο καθένας. Ωστόσο, προχώρησαν, μερικές φορές σε μεγάλες εκρήξεις έρευνας και συγγραφής, άλλες φορές κάπως βαλτωμένοι με τα αντίστοιχα ερευνητικά και εκπαιδευτικά τους καθήκοντα. Σιγά-σιγά αλλά σταθερά ο μεγάλος όγκος που ακολούθησε πήρε σάρκα και οστά και διορθώθηκε και επιμελήθηκε με την κριτική τους ανατροφοδότηση για το έργο του άλλου. Μια τελευταία έκρηξη εργασίας τα τελευταία χρόνια οδήγησε στην ολοκλήρωση του αγαπημένου τους έργου, καθώς παραμένουν γοητευμένοι και οι δύο με αυτό το ενδιαφέρον γένος φυτών.

Οι συγγραφείς είναι πλέον βέβαιοι ότι η σύνθεση τους αξίζει πολύ το μεγάλο μέρος της δουλειάς της ζωής τους που έγινε στην παραγωγή αυτού του έργου. Πολλοί άνθρωποι τους βοήθησαν στην πορεία, κάποιοι με εξαιρετικές προσπάθειες να βελτιώσουν το χειρόγραφό τους ή να τους ενημερώσουν για σημαντικές πηγές πληροφοριών για τις οποίες δεν γνώριζαν ακόμη. Πολλοί από αυτούς τους καλούς συμβούλους παρατίθενται στις Ευχαριστίες.

Οι σχέσεις ανθρώπου-κάνναβης είναι πιο σημαντικές σήμερα από ποτέ και έχουν εξελιχθεί σε μεγαλύτερο βαθμό κατά την διάρκεια αυτού του βιβλίου από ότι σε πολλούς προηγούμενους αιώνες. Για φοιτητές, δικηγόρους, γιατρούς, ακτιβιστές, προσωπικό επιβολής του νόμου, νομοθέτες, εκλεγμένους ηγέτες, αγρότες και μια τεράστια γκάμα από μελετητές και λάτρεις, υπάρχει κάτι, ίσως πολύ, που θα έχει ενδιαφέρον. Εάν γνωρίζεις πρόσθετες πηγές ακριβών, τεκμηριωμένων πληροφοριών που σχετίζονται με την συζήτησή μας για έναν από τους αρχαιότερους φυτικούς πόρους της ανθρωπότητας, ενημέρωσε τους συγγραφείς για μελλοντικές εκδόσεις που ελπίζουμε ότι θα εμπνευστούν από αυτήν τη δημοσίευση.

Περιεχόμενα

ΠΙΝΑΚΑΣ 1: ΑΚΡΩΝΥΜΙΑ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΣΕ ΑΥΤΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

ΧΑΡΤΗΣ 1: ΣΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΕΙΡΕΣ ΚΑΝΝΑΒΗΣ

1. Εισαγωγή στις πολλαπλές χρήσεις του φυτού της κάνναβης

2. Φυσικές προελεύσεις και πρώιμη εξέλιξη της κάνναβης

3. Εθνοβοτανικές καταβολές, πρώιμη καλλιέργεια και εξέλιξη μέσω της ανθρώπινης επιλογής

4. Η πολιτιστική διάχυση της κάνναβης

5. Ιστορία της χρήσης της κάνναβης για φυτικές ίνες

6. Χρήσεις κάνναβης σε τρόφιμα, ζωοτροφές και λάδια

7. Ιστορικές όψεις της ψυχοδραστικής χρήσης της κάνναβης για τελετουργία και αναψυχή

8. Εθνοβοτανική ιστορία και σύγχρονο πλαίσιο της ιατρικής χρήσης της κάνναβης

9. Μη ψυχοδραστικές τελετουργικές χρήσεις της κάνναβης

10. Πρόσφατη ιστορία της καλλιέργειας κάνναβης

11. Κλασική και μοριακή ταξονομία της κάνναβης

12. Υποθέσεις σχετικά με την πρώιμη εξέλιξη της κάνναβης

13. Κάνναβη και Homo sapiens

ΧΡΟΝΟΔΙΑΓΡΑΜΜΑ

(το βιβλίο σε μορφή αρχείου PDF)