Abdominal Obesity and the Endocannabinoid System – From basic aspects to clinical management of related cardiometabolic risk (2008) [Κοιλιακή παχυσαρκία και ενδοκανναβινοειδές σύστημα – Από τις βασικές πτυχές στην κλινική διαχείριση του σχετικού καρδιομεταβολικού κινδύνου]

Edited by

Jean-Pierre Després

Université Laval

Quebec, Canada

Vincenzo Di Marzo

Consiglio Nazionale delle Ricerche

Pozzuoli, Napoli, Italy

Πρόλογος

Η παγκόσμια ανάπτυξη μιας επιδημίας παχυσαρκίας με σχετιζόμενο διαβήτη και καρδιαγγειακή νόσο αντιπροσωπεύει μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις του 21ου αιώνα. Τόσο ο ερευνητής της βιοϊατρικής έρευνας όσο και ο κλινικός ιατρός καλούνται να προωθήσουν την τρέχουσα κατανόηση μας για την αιτιολογία και την παθοφυσιολογία της παχυσαρκίας καθώς και να αναπτύξουν νέες θεραπευτικές προσεγγίσεις για τον έλεγχο της επιδημίας. Κατά την διάρκεια των τελευταίων ετών έχουν γίνει σημαντικές νέες γνώσεις για την κατανόηση της κλινικής σημασίας του λιποκυττάρου. Ο ρόλος του λιποκυττάρου έχει εξελιχθεί από εκείνον ενός μη ενδιαφέροντος οργάνου αποθήκευσης λιπιδίων σε αυτόν ενός δυναμικού ενδοκρινικού οργάνου που εκκρίνει ορμόνες και κυτοκίνες που παίζουν καθοριστικό ρόλο στην ρύθμιση του μεταβολισμού, της φλεγμονής και των καρδιαγγειακών παθήσεων. Ιδιαίτερη σημασία έχει η συνειδητοποίηση ότι υπάρχουν έντονες διαφορές στο μεταβολισμό της σπλαχνικής και της περιφερικής λιπώδους ουσίας. Τα τρέχοντα στοιχεία δείχνουν ότι η σπλαχνική παχυσαρκία που συνοδεύεται από έκτοπο λίπος στο ήπαρ και τους μυς σχετίζεται με αντίσταση στην ινσουλίνη και αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης διαβήτη και αγγειακής νόσου. Ο συχνός συνδυασμός σπλαχνικής παχυσαρκίας και αντίστασης στην ινσουλίνη με αυξημένα τριγλυκερίδια, χαμηλή HDL, αυξημένη αρτηριακή πίεση και αυξημένη γλυκόζη αίματος έχει οδηγήσει στην κωδικοποίηση αυτού του πολλαπλού παράγοντα κινδύνου ως το σύνδρομο αντίστασης στην ινσουλίνη ή το μεταβολικό σύνδρομο. Αν και η ακαδημαϊκή κοινότητα έχει δυσκολευτεί με την επιλογή της πιο αποτελεσματικής νοσολογίας για την αντιμετώπιση αυτού του αστερισμού παραγόντων κινδύνου, οι υποκείμενες ενδείξεις ότι οι ασθενείς με μεταβολικό σύνδρομο διατρέχουν κίνδυνο για μελλοντική ανάπτυξη διαβήτη και καρδιαγγειακών συμβάντων συνεχίζουν να συγκεντρώνονται. Η προσθήκη παραγόντων κινδύνου που σχετίζονται με το μεταβολικό σύνδρομο στους κλασικούς παράγοντες κινδύνου για καρδιαγγειακή νόσο έχει οδηγήσει στην έννοια του παγκόσμιου καρδιομεταβολικού κινδύνου. Η τελική διευκρίνιση του εάν οι μεταβολικοί παράγοντες κινδύνου που σχετίζονται με την σπλαχνική παχυσαρκία και το έκτοπο λίπος θα προβλέψουν καρδιαγγειακά συμβάντα πέραν ή ανεξάρτητα από τους κλασικούς παράγοντες κινδύνου αναμένει περαιτέρω κλινικές μελέτες. Μια πρόσθετη πρόοδος στην κλινική αξιολόγηση ασθενών υψηλού κινδύνου θα είναι η οριοθέτηση μεμονωμένων παραγόντων κινδύνου ως συνεχούς σοβαρότητας και όχι ως διχοτομημένο σύστημα ταξινόμησης. Για τον ασκούμενο ιατρό μια κλινική ένδειξη για τον εντοπισμό του παχύσαρκου ασθενούς υψηλού κινδύνου με αντίσταση στην ινσουλίνη και το μεταβολικό σύνδρομο από το εξίσου παχύσαρκο άτομο χαμηλού κινδύνου είναι η αυξημένη περιφέρεια μέσης και τα αυξημένα τριγλυκερίδια.

Μια σημαντική ανακάλυψη στην κατανόηση μας για την παθοφυσιολογική βάση της παχυσαρκίας και του μεταβολικού συνδρόμου ήταν η αποσαφήνιση του ρόλου του ενδοκανναβινοειδούς συστήματος στην ρύθμιση της θερμιδικής πρόσληψης και του μεταβολισμού. Ο εντοπισμός του υποδοχέα CB1 και οι μεταβολικές επιδράσεις της ρύθμισης των ενδοκανναβινοειδών μονοπατιών στον εγκέφαλο καθώς και στα περιφερειακά όργανα έχουν προσφέρει σημαντικές νέες γνώσεις για το μεταβολισμό των λιπιδίων και της γλυκόζης καθώς και για την παχυσαρκία. Αν και η οριστική κατανόηση του ενδοκανναβινοειδούς συστήματος επιδιώκεται ενεργά σε εργαστήρια σε όλο τον κόσμο, έχει φτάσει η ικανότητα να ρυθμίζεται ένα δυνητικά δυσλειτουργικό ενδοκανναβινοειδές σύστημα στην παχυσαρκία και στο μεταβολικό σύνδρομο. Η κλινική εμπειρία με ανταγωνιστές CB1, σε συνδυασμό με επιθετικές αλλαγές στον τρόπο ζωής, βρίσκεται σε εξέλιξη και θα εξακριβωθεί η αξιολόγηση των παρενεργειών καθώς και η επιλογή του κατάλληλου ασθενούς για θεραπεία.

Τα κεφάλαια αυτού του βιβλίου παρέχουν μια ενημερωμένη μοναδική συλλογή βασικής έρευνας και κλινικών πληροφοριών από ερευνητές με εξειδίκευση τόσο στην παχυσαρκία όσο και στο ενδοκανναβινοειδές σύστημα. Μια ολοκληρωμένη ανάλυση των θεμάτων που παρουσιάζονται στα επιμέρους κεφάλαια θα προσφέρει στον αναγνώστη μια εξαιρετική εις βάθος γνώση αυτού του συναρπαστικού και εκρηκτικού τομέα της ιατρικής.

Bryan Brewer, Jr.

Cardiovascular Research Institute

Washington Hospital Center

Washington, D.C., U.S.A.

Πρόλογος

Γιατί ένα βιβλίο για την κοιλιακή παχυσαρκία και το ενδοκανναβινοειδές σύστημα; Αυτή η εργασία συνοψίζει περίπου 20 χρόνια συναρπαστικών εξελίξεων και εννοιολογικών προόδων στην κατανόηση μας για την μορφή υπέρβαρου / παχυσαρκίας που ενέχει τον υψηλότερο κίνδυνο για χρόνια νόσο: την σπλαχνική παχυσαρκία. Πράγματι, τώρα καταλαβαίνουμε καλύτερα ότι πολλές επιπλοκές της παχυσαρκίας σχετίζονται περισσότερο με την κατανομή του σωματικού λίπους παρά με το υπερβολικό συνολικό λίπος καθεαυτό. Από την άλλη πλευρά, μελέτες που πραγματοποιήθηκαν την τελευταία δεκαετία έχουν τεκμηριώσει την σημασία του ενδοκανναβινοειδούς συστήματος στον έλεγχο της τοπικής εναπόθεσης λίπους και στην ρύθμιση του μεταβολισμού των υδατανθράκων και των λιπιδίων. Έτσι, μόλις πρόσφατα αρχίσαμε να αναγνωρίζουμε την αλληλεπίδραση μεταξύ ενός δυσλειτουργικού ενδοκανναβινοειδούς συστήματος και της σπλαχνικής παχυσαρκίας και τις επιπλοκές τους. Αυτές οι αντιλήψεις έχουν τρομερά σημαντικές κλινικές επιπτώσεις στον τρόπο στόχευσης του ενδοκανναβινοειδούς συστήματος προκειμένου να μειωθεί η κοιλιακή παχυσαρκία. Δυστυχώς, η φαρμακευτική βιομηχανία και οι ρυθμιστικοί φορείς έχουν χρησιμοποιήσει το παλιό παράδειγμα “συνολικής παχυσαρκίας” για να αξιολογήσουν τα υπό ανάπτυξη φάρμακα “κατά της παχυσαρκίας”, συμπεριλαμβανομένων των ανταγωνιστών της ενδοκανναβινοειδούς δράσης. Αυτή η παραδοσιακή θεώρηση της παχυσαρκίας, που αξιολογείται με τον παλιομοδίτικο τρόπο με βάση δείκτες σχετικού βάρους, όπως ο δείκτης μάζας σώματος (ΔΜΣ), έχει οδηγήσει σε μια πολύ δύσκολη και αβέβαιη πορεία για τους υπεύθυνους ανάπτυξης φαρμάκων και για τους γιατρούς και τους ασθενείς τους που ακόμη περιμένουν το “θαυματουργό φάρμακο”.

Αυτό το βιβλίο είναι επί του παρόντος η πιο ολοκληρωμένη προσπάθεια για την περιγραφή του ενδοκανναβινοειδούς συστήματος στο σύνολο του και του ρόλου του στην ρύθμιση της κατανομής του σωματικού λίπους και των μεταβολικών επιπλοκών που σχετίζονται με την κοιλιακή παχυσαρκία που αυξάνουν τον κίνδυνο διαβήτη τύπου 2 και καρδιαγγειακών παθήσεων. Το αν οι φαρμακευτικές εταιρείες και οι ρυθμιστικοί φορείς θα συμφωνήσουν σε καλύτερα πειραματικά σχέδια και πιο προσεκτικά επιλεγμένους πληθυσμούς ασθενών για την αξιολόγηση φαρμάκων που στοχεύουν το ενδοκανναβινοειδές σύστημα είναι, σε αυτό το στάδιο, ασαφές. Ελπίζουμε ότι αυτή η ολοκληρωμένη προσπάθεια θα βοηθήσει να ρίξει φως σε αυτά τα ζητήματα.

Jean-Pierre Després

Vincenzo Di Marzo

Περιεχόμενα

1. Κοιλιακή παχυσαρκία, μεταβολικό σύνδρομο και κίνδυνος καρδιαγγειακών παθήσεων

Jean-Pierre Després and Vincenzo Di Marzo

2. Κοιλιακή παχυσαρκία στον διαβήτη τύπου 2

Isabelle Lemieux and Jean-Pierre Després

3. Παχυσαρκία και υπέρταση

Paul Poirier and Caroline Rhéaume

4. Σπλαχνικό λίπος, λίπος ήπατος και αθηρογενής δυσλιπιδαιμία

Marja-Riitta Taskinen, Martin Adiels and Jan Borén

5. Σπλαχνικό λίπος και φλεγμονή

Ulf Smith

6. Κοιλιακή παχυσαρκία και αλλοιώσεις στην αιμόσταση-θρόμβωση

Irène Juhan-Vague and Marie-Christine Alessi

7. Φυσιολογικά και μεταβολικά χαρακτηριστικά σπλαχνικών λιποκυττάρων

Alain Veilleux and André Tchernof

8. Η Ενδοκρινική Λειτουργία του Λιπώδους Ιστού: Επιπτώσεις της σπλαχνικής παχυσαρκίας για ασθενείς με καρδιομεταβολικό κίνδυνο

Max Lafontan

9. Μεταβολισμός ελεύθερων λιπαρών οξέων στην σπλαχνική παχυσαρκία

Asem Ali and Michael D. Jensen

10. Ζωικά μοντέλα σπλαχνικής παχυσαρκίας

Derek M. Huffman and Nir Barzilai

11. Ευαισθησία στην Ινσουλίνη και Σπλαχνική Παχυσαρκία: Επιδράσεις του Rimonabant

Joyce M. Richey, Morvarid Kabir, Orison O. Woolcott, Stella P. Kim, Lisa N. Harrison, Darko Stefanovski, Isabel Hsu, Dan Zheng, Maya Lottati, Cathryn Kolka, Viorica Ionut, Karyn Catalano, Jenny D. Chiu and Richard N. Bergman

12. Φυσική δραστηριότητα στην διαχείριση της σπλαχνικής παχυσαρκίας και του σχετικού καρδιομεταβολικού κινδύνου

Peter M. Janiszewski and Robert Ross

13. Μπορούμε να αλλάξουμε τον τρόπο ζωής των ασθενών υψηλού κινδύνου; Μαθήματα από δοκιμές για την πρόληψη του διαβήτη

Jaakko Tuomilehto and Jaana Lindström

14. Μπορούμε να αλλάξουμε τον φαινότυπο κατανομής του σωματικού λίπους; Μαθήματα από τους Αγωνιστές PPAR

Zubin Punthakee and Hertzel C. Gerstein

15. Υπάρχει μια βέλτιστη δίαιτα για τη διαχείριση της κοιλιακής παχυσαρκίας και του σχετικού καρδιομεταβολικού κινδύνου;

Benoît Lamarche and Caroline Richard

16. Το σύστημα ΕΚ και ο κεντρικός έλεγχος του ενεργειακού ισοζυγίου – Ο υποθάλαμος

Vincenzo Di Marzo

17. Το ΕΚ Σύστημα και ο Κεντρικός Έλεγχος του Ενεργειακού Ισοζυγίου: Ο nucleus accumbens

Tim C. Kirkham

18. Το ΕΚ σύστημα και ο άξονας HPA

Daniela Cota

19. Το ΕΚ σύστημα και οι αλληλεπιδράσεις εντέρου-εγκεφάλου που σχετίζονται με τον κορεσμό

Richard Jones, Galina Burdyga, David G. Thompson and Graham J. Dockray

20. Το ενδογενές κανναβινοειδές σύστημα στο γαστρεντερικό σύστημα

Angelo A. Izzo

21. Το ΕΚ σύστημα στον λιπώδη ιστό και το ενδοκρινικό πάγκρεας

Isabel Matias

22. Το ΕΚ σύστημα στο ανοσοποιητικό σύστημα και η φλεγμονώδης αντίδραση

Tracy A. Sherwood and Thomas W. Klein

23. Το ενδοκανναβινοειδές σύστημα στο ήπαρ

Ariane Mallat and Sophie Lotersztajn

24. Το ενδοκανναβινοειδές σύστημα και καρδιαγγειακή νόσος

Pál Pacher and George Kunos

25. Το ενδοκανναβινοειδές σύστημα, η δαπάνη ενέργειας και η θερμογένεση

Luigi Bellocchio, Cristina Cervino, Valentina Vicennati, Renato Pasquali and Uberto Pagotto

26. Επιδράσεις των διαιτητικών λιπαρών οξέων στην ενδοκανναβινοειδή σηματοδότηση στον εγκέφαλο και στα περιφερειακά όργανα

Alvin Berger and Vincenzo Di Marzo

27. Ενδοκανναβινοειδής υπερδραστηριότητα και κοιλιακή παχυσαρκία

Vincenzo Di Marzo and Jean-Pierre Després

28. Ανταγωνισμός CB1 στην διαχείριση της κοιλιακής παχυσαρκίας

Luc F. Van Gaal

29. Κοιλιακή παχυσαρκία και το ενδοκανναβινοειδές σύστημα, αποκλεισμός CB1, αντίσταση στην ινσουλίνη και διαβήτης τύπου 2

André J. Scheen

30. Η κοιλιακή παχυσαρκία ως θεραπευτικός στόχος για την διαχείριση της αθηρογενούς δυσλιπιδαιμίας και των σχετικών μεταβολικών ανωμαλιών

Jean-Pierre Després

31. Αποκλεισμός CB1 και υπέρταση

Luis M. Ruilope

32. Μελλοντικές Εξελίξεις 1: Αποκλεισμός CB1 για αύξηση βάρους μετά την διακοπή του καπνίσματος

Jaimee L. Heffner and Robert M. Anthenelli

33. Μελλοντικές Εξελίξεις 2: Αποκλεισμός κανναβινοειδούς υποδοχέα CB1 στην αύξηση βάρους μετά από θεραπεία ψυχιατρικής διαταραχής

Ester Fride, Shimon Rabichev and Nikolai Gobshtis

(το βιβλίο σε μορφή αρχείου PDF)