Therapeutic Medicinal Plants – From lab to the market (2016) [Θεραπευτικά φαρμακευτικά φυτά – Από το εργαστήριο στην αγορά]

Editors

Marta Cristina Teixeira Duarte

CPQBA/UNICAMP – State University of Campinas

Paulinía, São Paulo

Brazil

Mahendra Rai

Department of Biotechnology

S.G.B. Amravati University

Amravati, Maharashtra

India

Πρόλογος

Η παραδοσιακή ιατρική ή εθνοϊατρική αντιπροσωπεύει μια σειρά από εμπειρικές πρακτικές που περιλαμβάνονται στη γνώση μιας κοινωνικής ομάδας, που συχνά μεταδίδονται προφορικά από τη μια γενιά στην άλλη, με σκοπό την επίλυση προβλημάτων υγείας. Συχνά συνδέεται στενά με τις θρησκευτικές πεποιθήσεις και πρακτικές του αντίστοιχου πολιτισμού. Η γνώση των φαρμακευτικών ή βοτανικών φυτών είναι σημαντικό συστατικό της παραδοσιακής ιατρικής. Η παραδοσιακή ιατρική χρησιμοποιείται παγκοσμίως και έχει ραγδαία αυξανόμενη οικονομική σημασία. Στις αναπτυσσόμενες χώρες, η παραδοσιακή ιατρική είναι συχνά η μόνη διαθέσιμη και οικονομικά προσιτή θεραπεία. Σε πολλές ασιατικές χώρες η παραδοσιακή ιατρική χρησιμοποιείται ευρέως, παρόλο που η δυτική ιατρική είναι συχνά άμεσα διαθέσιμη. Στην εποχή μας, της διαρκώς διευρυνόμενης φαρμακολογικής έρευνας, είναι εύκολο να ξεχάσουμε ότι τα φαρμακευτικά φυτά εξακολουθούν να διαδραματίζουν ηγετικό ρόλο στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας για το 80% του παγκόσμιου πληθυσμού που ζει σε αναπτυσσόμενες χώρες. Τα φυσικά προϊόντα και τα φάρμακα που προέρχονται από αυτά αποτελούν επίσης βασικό στοιχείο στο σύστημα υγειονομικής περίθαλψης για το υπόλοιπο 20% του παγκόσμιου πληθυσμού.

Στην Ιαπωνία, το 60-70% των αλλοπαθητικών γιατρών συνταγογραφούν παραδοσιακά φάρμακα για τους ασθενείς τους. Στις ΗΠΑ, ο αριθμός των επισκέψεων σε παρόχους Complementary Alternative Medicine (CAM) υπερβαίνει πλέον κατά πολύ τον αριθμό των επισκέψεων σε όλους τους γιατρούς πρωτοβάθμιας περίθαλψης. Η δαπάνη για τη χρήση Traditional and Complementary Alternative Medicine αυξάνεται εκθετικά σε πολλά μέρη του κόσμου. Η παραδοσιακή γνώση έχει αποδειχθεί σημαντική πηγή για θεραπευτικά φάρμακα.

Ο παγκόσμιος κατάλογος φυτικής ποικιλότητας αποτελείται αυτήν τη στιγμή από περίπου 350.000 είδη και οι περισσότερες τρέχουσες εκτιμήσεις αναμένουν ότι υπάρχουν περίπου 420.000 είδη φυτών. Αυτή η τεράστια ποικιλομορφία ευθύνεται για ένα ευρύ φάσμα φυτοχημικών ουσιών και μια υψηλή διακύμανση της σύνθεσης μιας ένωσης ακόμη και σε ένα μεμονωμένο είδος, ανάλογα με τις συνθήκες ανάπτυξης (έδαφος, κλίμα, κατάσταση θρεπτικά στοιχεία κλπ.) και τις πρακτικές και το χρονοδιάγραμμα συγκομιδής, χωρίς καν να ληφθούν υπόψη οι ενδοειδικές παραλλαγές. Ενώ η παραδοσιακή χρήση φυτών και η παρασκευή φαρμάκων συνήθως λαμβάνουν υπόψη αυτές τις λεπτομέρειες, συχνά θεωρούνται ως οριακής σημασίας στο εμπόριο βοτάνων. Στις ΗΠΑ, τα βοτανικά συμπληρώματα υποτίθεται ότι φέρουν ετικέτα, με την απαίτηση να περιλαμβάνουν τη σωστή επιστημονική ονομασία. Ωστόσο, στην πράξη αυτό δεν αποτρέπει τυχαίες ή εσκεμμένες νοθείες ή μπορεί να περιέχονται μολύνσεις από βαρέα μέταλλα. Το πιο προβληματικό φαινόμενο στο εμπόριο φυτικών φαρμάκων συνδέεται, ωστόσο, με την αγορά και τη χρήση, είτε σε φάρμακα είτε σε έρευνα, βοτανικών ουσιών που είτε τυχαία είτε σκόπιμα προσδιορίζονται εσφαλμένα, είτε απλώς συλλέγονται με ένα παραδοσιακό όνομα χωρίς καμία μεταγενέστερη ταξινόμηση και συχνά χωρίς να υπάρχει υλικό αναφοράς (ιχνηλάτισης) που θα μπορούσε αργότερα να χρησιμοποιηθεί για την επαλήθευση της ταυτότητας του φυτού. Ένα πολύ πιο συχνό φαινόμενο είναι, ωστόσο, η συχνά σκόπιμη νόθευση βοτανικών με πιο κοινά και φθηνότερα είδη, τα οποία, αν και γενικά δεν είναι τοξικά, μπορεί να μην έχουν καμιά απολύτως αποτελεσματικότητα. Τα χύμα βότανα είναι άμεσα διαθέσιμα χωρίς επεξεργασία, γεγονός που επιτρέπει τη διατήρηση του υλικού για μια βοτανική αναγνώριση. Αντίθετα, τα ακατέργαστα βοτανικά προϊόντα παρέχονται επίσης συχνά σε αλεσμένη ή κονιοποιημένη μορφή, γεγονός που καθιστά τη μορφολογική ταυτοποίηση πολύ δύσκολη ή σχεδόν αδύνατη. Επιπλέον, λίγη έρευνα έχει γίνει σχετικά με την αποτελεσματικότητα των παραδοσιακά παρασκευασμένων φαρμακευτικών σκευασμάτων, επειδή οι περισσότερες προσπάθειες επικεντρώθηκαν στην αποσαφήνιση των ενώσεων μολύβδου και στις επακόλουθες κλινικές δοκιμές, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η σωστή συγκομιδή ή καλλιέργεια και η βοτανική ταυτοποίηση των πηγή. Ένα παράδειγμα των προβλημάτων των συλλογών και των αγορών φυτών αποδεικνύεται από πρόσφατες μελέτες στις αγορές της Λα Παζ της Βολιβίας, οι οποίες επικεντρώθηκαν σε φυτά που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία ουρολοιμώξεων. Ένα από τα πιο συχνά αναφερόμενα βότανα ήταν το “cola de caballo”, το horsetail, το οποίο συνήθως σημαίνει είδος Equisetum. Ωστόσο, κάθε πωλητής στη Λα Παζ το πουλούσε ως ένα είδος Εφέδρας. Όχι μόνο η Εφέδρα δεν έχει ιδιότητες που σχετίζονται με τη θεραπεία ουρολοιμώξεων ή φλεγμονών, αλλά και οι κύριες ενώσεις της μπορεί να οδηγήσουν σε σοβαρές παρενέργειες. Χωρίς τη συλλογή βοτανικών αναγνωρίσεων, αυτός ο σοβαρός κίνδυνος για την υγεία δεν θα είχε ανακαλυφθεί. Αυτό δείχνει ξεκάθαρα τη μεγάλη ανάγκη περισσότερων μελετών που στην πραγματικότητα ακολουθούν τα θεραπευτικά φαρμακευτικά φυτά από την πηγή μέχρι το εργαστήριο.

Ο παρών τόμος είναι πράγματι μια πολύ αξιόλογη προσπάθεια σκιαγράφησης και αντιμετώπισης αυτών των ζητημάτων σε παγκόσμια κλίμακα. Ο M.C. Texeira και ο M. Rai έχουν κάνει σπουδαία δουλειά φέρνοντας μαζί ένα ευρύ φάσμα καταξιωμένων συνεργατών, οι οποίοι σε 19 κεφάλαια, φωτίζουν όλες τις πτυχές της χρήσης φαρμακευτικών φυτών από τους τοπικούς συλλέκτες και τις αγορές έως τις κλινικές δοκιμές στη σύγχρονη ανάπτυξη φαρμάκων.

Οι Dominguez et al. παρέχουν μια ενημερωμένη άποψη για την παραδοσιακή ιατρική στο Μεξικό και τη μετάφραση της σε πηγή για τα φάρμακα του αύριο, ενώ οι Noun Jihad et al. αντιμετωπίζουν τις δυνατότητες και τους περιορισμούς μιας τέτοιας προσέγγισης χρησιμοποιώντας τον Λίβανο ως μελέτη περίπτωσης. Στη συνεισφορά τους για την Κούβα, οι Escalona et al. τονίζουν τις μεγάλες προσπάθειες αυτής της χώρας να δημιουργήσει ένα ανεξάρτητο, υψηλής ποιότητας ιατρικό σύστημα που προσφέρει στους ασθενείς το καλύτερο από τις παραδοσιακές θεραπείες και τις εφαρμογές τους σε ένα αλλοπαθητικό περιβάλλον. Το κεφάλαιο των Bussmann & Sharon ακολουθεί παρόμοια τροχιά απεικονίζοντας τη μακρά διαδρομή από τους παραδοσιακούς συλλέκτες φυτών έως τη χρήση εκχυλισμάτων φαρμακευτικών φυτών σε βιοδοκιμές.

Ένα δεύτερο σύνολο συνεισφορών παρέχει άμεσες γνώσεις στην εφαρμοσμένη έρευνα. Οι Muñoz-Acevedo et al. επανεξετάζουν είδη από τη Λατινική Αμερική που θα μπορούσαν να είναι πολλά υποσχόμενα για τη βιομηχανία καλλυντικών, ενώ οι Ilhan et al. βλέπουν τα νέα φάρμακα για την υπερλιπιδαιμία και οι Rojas & Buitrago καθώς και οι Teixeira Duarte & Teixeira Duarte εξετάζουν τις δυνατότητες εύρεσης νέων αντιβακτηριακών παραγόντων που προέρχονται από αιθέρια έλαια. Αυτή η προσέγγιση καταλήγει σε μια πληθώρα κεφαλαίων που επικεντρώνονται σε μεμονωμένα είδη και στον μακρύ δρόμο από την παραδοσιακή χρήση έως τις ενώσεις μολύβδου στην ανακάλυψη φαρμάκων: Οι Vinet et al. (Vitis vinifera polyphenols), Al-Nahain et al. (Centella asiatica), Ríos & Andújar (Crocus sativus), Santana et al. (Euphorbia hirta και E. hyssopifolia), Patil & Lade (Tribulus terrestris), Rai et al. (Vitex negundo) και Ortega Hernández-Agero (Melissa officinalis).

Σε μια τελευταία ομάδα συνεισφοράς, η εστίαση βρίσκεται στα προβλήματα της παραγωγής, του ποιοτικού ελέγχου, της τοξικότητας και των δοκιμών αποτελεσματικότητας των φυτικών φαρμάκων. Ο Melillo de Magalhães αντιμετωπίζει τις προκλήσεις στην καλλιέργεια φυτών ως το πρώτο βήμα για την παροχή τυποποιημένου πηγαίου υλικού για την ανάπτυξη φαρμάκων, ενώ ο Araujo εστιάζει στο θέμα της τοξικότητας στα παραδοσιακά χρησιμοποιούμενα φαρμακευτικά φυτά. Οι Rodrigues et al. ξεκινούν τη συζήτηση για το πώς να βελτιώσουμε πραγματικά τις ιδιότητες και την ποιότητα των φυτικών εκχυλισμάτων και οι Mootoosamy & Mahomoodally επανεξετάζουν τελικά την τρέχουσα κατάσταση των κλινικών δοκιμών φαρμακευτικών βοτάνων και υπογραμμίζουν τις πιθανότητες και τις προκλήσεις μελλοντικής ανάπτυξης.

Ας ελπίσουμε ότι το “Therapeutic Medicinal Plants: From lab to the market” θα διαβαστεί ευρέως και θα γίνει μια τυπική αναφορά για τους ερευνητές σε ολόκληρη την αλυσίδα των παραδοσιακών φαρμάκων, από την τεκμηρίωση των παραδοσιακών φαρμακευτικών πρακτικών, τη συγκομιδή, την παραγωγή και τις αγορές, την εκχύλιση, τις κλινικές μελέτες και τέλος την επεξεργασία τυποποιημένων φυτικών φαρμάκων για ένα παγκόσμιο περιβάλλον.

Professor Rainer W. Bussmann

William L. Brown Center
Missouri Botanical Garden, P.O. Box 299

St. Louis, MO 63166-0299, USA

phone: (314) 577-9503, facsimile: (314) 577-0800

Email: rainer.bussmann@mobot.org

Πρόλογος

Τα φαρμακευτικά φυτά είναι γνωστά ως φυσικός πόρος για τη θεραπεία διαφόρων ασθενειών από την αυγή του πολιτισμού. Έχουν χρησιμοποιηθεί για την πρόληψη, τη διάγνωση και την εξάλειψη ασθενειών και βασίζονται αποκλειστικά στην πρακτική εμπειρία χιλιάδων ετών.

Υπάρχουν διάφορες αναφορές για φαρμακευτικά / εθνοφαρμακευτικά φυτά από ερευνητές σε όλο τον κόσμο. Δυστυχώς, η έρευνα που διεξάγεται στα εργαστήρια εξακολουθεί να περιορίζεται στους “τέσσερις τοίχους” των εργαστηρίων. Υπάρχει μεγαλύτερη ανάγκη έναρξης και μετατροπής αυτών των ερευνών σε γόνιμα σκευάσματα που οδηγούν στην ανάπτυξη νεότερων προϊόντων για τη θεραπεία ασθενειών με ειδική αναφορά σε νέες και αναδυόμενες ασθένειες όπως το AIDS, ο καρκίνος, η ηπατίτιδα και επίσης για την αντιμετώπιση προβλημάτων αντοχής σε πολλά φάρμακα.

Στον 21ο αιώνα, υπάρχει μεγαλύτερη ανάγκη επικύρωσης της διαθέσιμης γνώσης για τα φαρμακευτικά φυτά. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) έδωσε έμφαση στη χρήση φυτικών φαρμάκων μετά την επικύρωση τους. Τα επόμενα βήματα είναι η σύνθεση και τέλος η ανάπτυξη φαρμακευτικών προϊόντων.

Ο σκοπός πίσω από την έκδοση ενός νέου βιβλίου, είναι να συγκεντρώσει τις πρόσφατες εξελίξεις στην έρευνα φαρμακευτικών φυτών για διάφορες ασθένειες, τη διαμόρφωση προϊόντων και τη στρατηγική της αγοράς.

Το βιβλίο θα ήταν εξαιρετικά χρήσιμο για βοτανολόγους, γιατρούς, ειδικούς της Αγιουρβέδα, παραδοσιακούς θεραπευτές, φαρμακολόγους και απλούς ανθρώπους που ενδιαφέρονται για τις θεραπευτικές ιδιότητες των φαρμακευτικών φυτών.

Η MKR επιθυμεί να ευχαριστήσει τον Dr. D.P. Rathod και τον Dr. Shubhangi Ingole για τη βοήθειά τους στην επιμέλεια αυτού του έργου.

Marta Cristina Teixeira Duarte

Mahendra Rai

Περιεχόμενα

1. Μεξικανική παραδοσιακή ιατρική: Παραδόσεις του χθες και φυτοϊατρικά του αύριο, Fabiola Domínguez, Angel Josabad Alonso-Castro, Maricruz Anaya, Ma. Eva González-Trujano, Hermelinda Salgado-Ceballos and Sandra Orozco-Suárez

2. Centella asiatica: Από τις εθνοιατρικές χρήσεις στη δυνατότητα ανακάλυψης νέων φαρμάκων, Abdullah Al-Nahain, Rownak Jahan, Taufi q Rahman, Md Nurunnabi and Mohammed Rahmatullah

3. Melissa offi cinalis L.: Επισκόπηση των φαρμακολογικών και κλινικών αποδεικτικών στοιχείων για τα φυτά και τα προϊόντα που διατίθενται στο εμπόριο στην Ισπανία, Μ.Τ. Ortega Hernández-Agero, O.M. Palomino Ruiz-Poveda, M.P. Gómez-Serranillos Cuadrado and M.E. Carretero Accame

4. Saffron crocus (Crocus sativus): Από την κουζίνα στην κλινική, José Luis Ríos and Isabel Andújar

5. Κλινικές μελέτες παραδοσιακών θεραπευτικών βοτάνων πριν από την εμπορία: Τρέχουσα κατάσταση και μελλοντικές προκλήσεις, Anushka Mootoosamy and M. Fawzi Mahomoodally

6. Ευκαιρίες και περιορισμοί στις αγορές και την έρευνα φαρμακευτικών και αρωματικών φυτών σε αναπτυσσόμενες χώρες: Ο Λίβανος ως μελέτη περίπτωσης, Karam Nisrine, Noun Jihad, Yazbeck Mariana, Soubra Noura and Talhouk Rabih

7. Δοκιμασίες μεταλλαξιογένεσης, γονοτοξικότητας και κυτταροτοξικότητας των φαρμακευτικών φυτών: Πρώτο βήμα για την ανάπτυξη φαρμάκων, Silvany de S. Araújo, Thais C.C. Fernandes, Maria A. Marin-Morales, Ana C. Brasileiro-Vidal and Ana M. Benko-Iseppon

8. Τα φαρμακευτικά είδη Euphorbia hirta και E. hyssopifolia (Euphorbiaceae): Χρήσεις, φυτοχημικά δεδομένα και γενετική ποικιλότητα, Karla C.B. Santana, Diego S.B. Pinangé, Karina P. Randau, Marccus Alves and Ana M. Benko-Iseppon

9. Παραδοσιακή ιατρική στην Κούβα: Εμπειρία στην ανάπτυξη προϊόντων που βασίζονται σε φαρμακευτικά φυτά, Julio C. Escalona, Renato Peres-Roses, Jesús R. Rodriguez, Claudio Laurido, Raúl Vinet, Ariadna Lafourcade, Luisauris Jaimes and José L. Martinez

10. Προκλήσεις για την ανάπτυξη φυσικού αντιμικροβιακού από αιθέρια έλαια, Marta Cristina Teixeira Duarte and Renata Maria Teixeira Duarte

11. Πώς να βελτιώσετε ορισμένες ιδιότητες και ποιότητες των φυτικών εκχυλισμάτων και των παραγώγων τους χρησιμοποιώντας τη φαρμακοτεχνική προσέγγιση, Rodney A.F. Rodrigues, Lais T. Yamane and Verônica S. de Freitas

12. Καλλιέργεια και αξιοποίηση φαρμακευτικών φυτών για ανάπτυξη προϊόντων, Pedro Melillo de Magalhães

13. Αιθέρια έλαια και τα προϊόντα τους ως αντιμικροβιακά μέσα: Πρόοδος και προοπτικές, Janne Rojas and Alexis Buitrago

14. Μερικά φυτά της Λατινικής Αμερικής πολλά υποσχόμενα για τις βιομηχανίες καλλυντικών, αρωμάτων και γεύσεων, Amner Muñoz-Acevedo, Erika A. Torres, Ricardo G. Gutiérrez, Sandra B. Cotes, Martha Cervantes-Díaz and Geovanna Tafurt-García

15. Το θεραπευτικό δυναμικό των προϊόντων με βάση τις πολυφαινόλες από οινοποιήσιμα σταφύλια σε καρδιαγγειακά νοσήματα, Raúl Vinet, José Luis Martínez and Leda Guzmán

16. Από τη συλλογή φυτών στο εργαστήριο και την αγορά – Παραδοσιακή ιατρική στο Βόρειο Περού, Rainer W. Bussmann and Douglas Sharon

17. Μια ενημέρωση για τα φυτικής προέλευσης θεραπείες για τη φαρμακευτική αγωγή της υπερλιπιδαιμίας, Mert Ilhan, Ipek Süntar and Esra Küpeli Akkol

18. Φαρμακολογικές όψεις του Tribulus terrestris Linn. (Goksura): Πρόοδος και προοπτικές, Anita Patil and Bipin D. Lade

19. Vitex negundo: Βιοδραστηριότητες και προϊόντα, Gauravi Agarkar, Priti Jogee, Priti Paralikar and Mahendra Rai

(το βιβλίο σε μορφή αρχείου PDF)