A Guide to The Vitamins – Their role in health and disease (1975) [Ένας οδηγός για τις βιταμίνες – Ο ρόλος τους στην υγεία και τις ασθένειες]

by

John Marks

MA, MD, FRCP, FRCPath, Downing College, Cambridge

Εισαγωγή

Σε όλη την ιστορία της ανθρωπότητας από τον πρωτόγονο άνθρωπο μέχρι σήμερα, οι βιταμίνες (κυρίως η έλλειψη τους) ήταν μια κύρια αιτία θανάτου και ασθενειών. Η πελάγρα, το σκορβούτο και το μπέρι-μπέρι έχουν αποδεκατίσει στρατούς, πληρώματα πλοίων, ακόμη και έθνη (Εικόνα I). Μέχρι το 1925, η “ολέθρια” ασθένεια, η αναιμία που προκαλείται από την απουσία βιταμίνης Β12 στο σώμα ενός ατόμου ανταποκρίθηκε πραγματικά στο όνομα της.

Αν και υπήρχαν μεμονωμένες περιπτώσεις αναγνώρισης διατροφικών ελλείψεων ακόμη και πριν από χίλια χρόνια, η σημασία των διατροφικών παραγόντων στη γένεση αυτών των ασθενειών αναγνωρίστηκε ευρύτερα από τον δέκατο όγδοο αιώνα και μόνο αυτόν τον αιώνα η χημική δομή αυτών των παραγόντων προσδιορίστηκε και συντέθηκαν οι ίδιες οι ουσίες.

Όπως έχει αναπτυχθεί η επιστήμη της βιοχημείας, έχει βρεθεί ότι οι κλινικές εκδηλώσεις ανεπάρκειας βιταμινών ακολουθούν διαταραχές πολλαπλών μεταβολικών λειτουργιών. Στην πραγματικότητα, η πλειονότητα των βιταμινών σχηματίζει συγκεκριμένα συνένζυμα σε διάφορες χημικές διεργασίες, αλλά τουλάχιστον μία μετατρέπεται μέσα στο σώμα σε ορμόνη.

Η εμπορική εκχύλιση και σύνθεση των βιταμινών, η οποία ξεκίνησε κυρίως τη δεκαετία του ‘30 και του ‘40, παρήγαγε επαρκείς ποσότητες για την ανακούφιση από ασθένειες που προκαλούνται από την έλλειψη βιταμινών. Η χρήση βιταμινών έγινε τότε της μόδας και αξιώθηκαν δραματικές θεραπείες για έναν ολοένα αυξανόμενο αριθμό ασθενειών. Μεταγενέστερες προσεκτικές παρατηρήσεις διέψευσαν αυτούς τους υπερβολικούς ισχυρισμούς. Αυτό με τη σειρά του έφερε την αρνητική αντίδραση τόσο χαρακτηριστική των εξελίξεων στη σύγχρονη θεραπευτική. Τα τελευταία χρόνια, οι εκδόσεις και οι κυβερνητικές εκδόσεις έχουν επανειλημμένα αρνηθεί οποιαδήποτε αξία για τις βιταμίνες στις βιομηχανικές κοινότητες.

Αυτή η κυρίως μηδενιστική προσέγγιση εξαφανίζεται τώρα σταδιακά καθώς οι σύγχρονες τεχνικές έρευνας καταδεικνύουν ανεπάρκειες βιταμινών σε συγκεκριμένες ομάδες ανθρώπων ακόμη και στις πιο εύπορες κοινωνίες. Αυτό συνέπεσε με έναν αυξημένο αριθμό προσεκτικών πειραματικών μελετών.

Εικόνα 1. Αναπαραγωγή μέρους μιας αναφοράς των επιπτώσεων του σκορβούτου. Το ταξίδι του Anson στον γύρο του κόσμου (1740-1744) όπως καταγράφηκε από τον Richard Walter. 626 από τους 961 άντρες πέθαναν από σκορβούτο που περνούσε από το ακρωτήριο Χορν.

(μετάφραση:)

“Λίγο μετά το πέρασμα μας από το Streights Le Maire, το σκορβούτο άρχισε να κάνει την εμφάνιση του ανάμεσα μας, και η μακρά μας παραμονή στη θάλασσα, η κούραση που υπεστήκαμε, και οι διάφορες απογοητεύσεις που συναντήσαμε, είχε προκαλέσει την εξάπλωση του σε τέτοιο βαθμό, που στο τέλος του Απριλίου υπήρχαν μόνο λίγοι διοικούντες, οι οποίοι δεν είχαν σε κάποιο βαθμό προσβληθεί από αυτό, και σε εκείνο το μήνα τουλάχιστον σαράντα τρεις πέθαναν από αυτό στο πλοίο Centurion. Αλλά αν και νομίζαμε ότι η ταραχή είχε μετά ανέβει σε ένα εξαιρετικό ύψος και ήμασταν πρόθυμοι να ελπίζουμε, ότι καθώς προχωρούσαμε προς τα βόρεια η κακοήθεια θα μειώνονταν, όμως βρήκαμε, αντίθετα, ότι τον μήνα του Μαΐου χάσαμε το διπλάσιο αυτού του αριθμού: Και όπως δε φτάσαμε στη στεριά μέχρι τα μέσα Ιουνίου, η θνησιμότητα συνεχίστηκε να αυξάνεται και η ασθένεια επεκτάθηκε τόσο εκπληκτικά που μετά την απώλεια άνω των διακοσίων ανδρών, δεν μπορούσαμε να συγκεντρώσουμε περισσότερους από έξι πρωτοστάτες σε ένα πρόγραμμα ικανό για τα καθήκοντα.

Αυτή η ασθένεια, τόσο συχνά παρακολουθεί όλα τα μακρινά ταξίδια, και είναι ιδιαίτερα καταστροφική για εμάς, είναι σίγουρα η πιο μοναδική και ακαταλόγιστη από οτιδήποτε επηρεάζει το ανθρώπινο σώμα. Τα συμπτώματα είναι αδιάκοπα και αμέτρητα, και η πρόοδος της και οι συνέπειες εξαιρετικά ακανόνιστα, σχεδόν κανένα από δύο άτομα να έχουν τα ίδια παράπονα, και όπου έχουν βρεθεί κάποια συμμόρφωση στα συμπτώματα, η σειρά εμφάνισης τους είναι ήταν τελείως διαφορετική. Ωστόσο, αν και εμφανίζει συχνά τη μορφή πολλών άλλων ασθενειών, και ως εκ τούτου δεν μπορεί να περιγραφεί με οποιαδήποτε αποκλειστικά και αλάνθαστα κριτήρια, όμως υπάρχουν”

Ο σκοπός αυτού του βιβλίου είναι να επανεξετάσει με κριτικό τρόπο την παρούσα κατάσταση της γνώσης μας για την πραγματική αξία και σημασία των βιταμινών. Προσπαθεί να παράσχει μια επιστημονική βάση για τις επιδράσεις των βιταμινών λαμβάνοντας υπόψη τις βιοχημικές και φυσιολογικές τους λειτουργίες εντός του σώματος σε σχέση με τις διαταραχές που προκαλούνται από την απουσία τους.

Το βιβλίο έχει σχεδιαστεί κυρίως ως εισαγωγή στο θέμα για φοιτητές ιατρικής, γιατρούς και διατροφολόγους. Αν και ασχολούνται κυρίως με ανθρώπινα προβλήματα, ορισμένες πτυχές των διαταραχών των ζώων και της κτηνοτροφίας θεωρούνται εν συντομία ως συγκριτική βιολογία έχει τη σημασία της.

Περιεχόμενα

Μέρος Πρώτο. Διατροφική σημασία των βιταμινών

• Γενικές Θεωρήσεις
  • Ορισμός, ταξινόμηση και ονοματολογία, σύστημα μονάδας μέτρησης της δραστικότητας βιταμινών, βιοχημική λειτουργία, συσχέτιση κλινικών χαρακτηριστικών ανεπάρκειας, νόσος ανεπάρκειας στα μέσα του εικοστού αιώνα, κατάσταση ανεπάρκειας, ανταγωνιστές βιταμινών, υπερβιταμίνωση, κληρονομικές διαταραχές ανεπάρκειας βιταμινών.
• Αιτίες ανεπάρκειας βιταμινών
  • Ανεπαρκής πρόσληψη στο φαγητό, φτωχή πέψη και απορρόφηση, αυξημένες απαιτήσεις.
• Επάρκεια βιταμινών της μέσης δίαιτας
  • Βέλτιστη πρόσληψη βιταμινών
• Προβλήματα βιταμινών σε μη προνομιούχες χώρες
  • Αιτία, η φύση των ελλείψεων βιταμινών που εμφανίζονται στις αναπτυσσόμενες χώρες, η γεωγραφική κατανομή της ανεπάρκειας βιταμινών, τα μέτρα ανακούφισης

Μέρος Δεύτερο. Οι ξεχωριστές βιταμίνες

• Βιταμίνη Α
  • Χημεία, πηγές, απαιτήσεις, μεταβολισμός, φυσιολογία, ανεπάρκεια βιταμίνης Α σε ζώα, ανεπάρκεια βιταμίνης Α στον άνθρωπο, θεραπεία, υπερβιταμίνωση.
• Βιταμίνη D
  • Χημεία, πηγές, απαιτήσεις, μεταβολισμός, φυσιολογία, ανεπάρκεια βιταμίνης D στα ζώα, ανεπάρκεια βιταμίνης D στον άνθρωπο, θεραπεία, υπερβιταμίνωση
• Βιταμίνη Ε
  • Χημεία, πηγές, απαιτήσεις, μεταβολισμός, φυσιολογία, ανεπάρκεια βιταμίνης Ε στα ζώα, ανεπάρκεια βιταμίνης Ε στον άνθρωπο, θεραπεία
• Βιταμίνη Κ
  • Χημεία, πηγές, απαιτήσεις, μεταβολισμός, φυσιολογία, ανεπάρκεια βιταμίνης Κ σε ζώα, ανεπάρκεια βιταμίνης Κ στον άνθρωπο, θεραπεία
• Θειαμίνη
  • Χημεία, πηγές, απαιτήσεις, μεταβολισμός, φυσιολογία, ανεπάρκεια θειαμίνης στα ζώα, ανεπάρκεια θειαμίνης στον άνθρωπο, θεραπεία, τοξικότητα
• Ριβοφλαβίνη
  • Χημεία, πηγές, απαιτήσεις, μεταβολισμός, φυσιολογία, ανεπάρκεια ριβοφλαβίνης στα ζώα, ανεπάρκεια ριβοφλαβίνης στον άνθρωπο, θεραπεία
• Πυριδοξίνη
  • Χημεία, πηγές, απαιτήσεις, μεταβολισμός, φυσιολογία, ανεπάρκεια βιταμίνης Β6 σε ζώα, ανεπάρκεια βιταμίνης Β6 στον άνθρωπο, θεραπεία
• Νικοτινικό Οξύ
  • Χημεία, πηγές, απαιτήσεις, μεταβολισμός, φυσιολογία, ανεπάρκεια νικοτινικού οξέος στα ζώα, ανεπάρκεια νικοτινικού οξέος στον άνθρωπο, θεραπεία
• Φολικό Οξύ
  • Χημεία, πηγές, απαιτήσεις, μεταβολισμός, φυσιολογία, ανεπάρκεια φολικού οξέος στα ζώα, ανεπάρκεια φολικού οξέος στον άνθρωπο, θεραπεία
• Βιταμίνη Β12
  • Χημεία, πηγές, απαιτήσεις, μεταβολισμός, φυσιολογία, ανεπάρκεια βιταμίνης Β12 σε ζώα, ανεπάρκεια βιταμίνης Β12 στον άνθρωπο, θεραπεία
• Παντοθενικό Οξύ
  • Χημεία, πηγές, απαιτήσεις, μεταβολισμός, φυσιολογία, ανεπάρκεια παντοθενικού οξέος στα ζώα, ανεπάρκεια παντοθενικού οξέος στον άνθρωπο
• Βιοτίνη
  • Χημεία, πηγές, απαιτήσεις, μεταβολισμός, φυσιολογία, ανεπάρκεια βιοτίνης στα ζώα, ανεπάρκεια βιοτίνης στον άνθρωπο
• Βιταμίνη C
  • Χημεία, πηγές, απαιτήσεις, μεταβολισμός, φυσιολογία, ανεπάρκεια ασκορβικού οξέος στα ζώα, ανεπάρκεια ασκορβικού οξέος στον άνθρωπο, θεραπεία
• Χολίνη

Μέρος Τρίτο. Τεχνικές πτυχές

• Αναλύσεις βιταμίνης
  • Σκοπός των αναλύσεων βιταμινών, μέθοδος προσδιορισμού βιταμινών.
• Εξέταση για τη διατροφική κατάσταση βιταμινών στον άνθρωπο
  • Προσδιορισμός της περιεκτικότητας σε βιταμίνες της δίαιτας, εξετάσεις για αποκορεσμό ιστών, εξετάσεις βιοχημικής μεταβολικής αποτελεσματικότητας, κλινική εκτίμηση ανεπάρκειας βιταμινών
• Εργαστηριακές αναλύσεις ανεπάρκειας
  • Βιταμίνη Α, βιταμίνη D, βιταμίνη Ε, βιταμίνη Κ, ασκορβικό οξύ, βιταμίνη Β1, βιταμίνη Β2, βιταμίνη Β6, νικοτινικό οξύ, βιταμίνη Β2, φολικό οξύ, παντοθενικό οξύ
• Απώλειες βιταμινών κατά την αποθήκευση και την προετοιμασία των τροφίμων
  • Διακύμανση της περιεκτικότητας σε βιταμίνες των συστατικών ενός γεύματος, διαθεσιμότητα βιταμινών, απώλειες αποθήκευσης, άλεση αλευριού, μαγείρεμα, συνολικές απώλειες, ιδανικές διαδικασίες μαγειρέματος για τη διατήρηση της περιεκτικότητας σε βιταμίνες των φυσικών τροφίμων, σταθερότητα στην επεξεργασία στις μεμονωμένες βιταμίνες
• Προσθήκη βιταμινών στα τρόφιμα
  • Αποκατάσταση βιταμινών, τυποποίηση και εμπλουτισμός, βιταμινοποίηση
• Βιταμίνες στις ζωοτροφές

Ευρετήριο

(το βιβλίο σε μορφή αρχείου PDF)