Βιβλία για Μανιτάρια

From Herbs to Healing (2023) [Από τα βότανα στην θεραπεία]

30 Ιουλίου, 2025
By simos

P*harmacognosy – Phytochemistry – Phytotherapy – Biotechnology / Φαρμακογνωσία – Φυτοχημεία – Φυτοθεραπεία – Βιοτεχνολογία

editor

Éva Szőke

co-editors

Ágnes Kéry,

Éva Lemberkovics

Πρόλογος

“Felix, qui potuit rerum cognoscere causas”. (Τυχερός όποιος μπόρεσε να γνωρίσει τις αιτίες των πραγμάτων)

– Βεργίλιους

Την τελευταία δεκαετία υπήρξε μια αλλαγή στην έμφαση στις γνώσεις μας στα φαρμακευτικά βότανα και άλλα υλικά φυσικής προέλευσης ως συνέπεια της πολύ αυξημένης χρήσης τους παγκοσμίως και των βελτιώσεων στα συστήματα εναρμόνισης και ρύθμισης.

Στη σύγχρονη ιατρική επιστήμη, τα φαρμακευτικά φυτά εξακολουθούν να αντιπροσωπεύουν σημαντικές πηγές αποτελεσματικής θεραπευτικής επάρκειας αγωγοί, παραδοσιακών φυτικών φαρμάκων, πρώτων υλών για την παραγωγή ημισυνθετικών φαρμάκων και ενώσεων που χρησιμεύουν ως μοντέλα για καινοτόμα συνθετικά μόρια. Η χρήση φυτοφαρμάκων είναι δικαιολογημένη και επιθυμητή, αλλά η ευρεία εφαρμογή τους εγείρει σοβαρές προκλήσεις όσον αφορά την ποιότητα, την αποτελεσματικότητα και την ασφάλεια, γεγονός που θα απαιτήσει μια νέα προσέγγιση στη γνώση για τα φυτοφάρμακα.

Τα φυτικά φάρμακα γίνονται όλο και πιο δημοφιλή στην Ευρώπη, όπως και στον υπόλοιπο κόσμο, και η σημασία τους στην πρόληψη και τη θεραπεία αυξάνεται επίσης. Αυτό αντικατοπτρίζεται από μια σημαντική αύξηση στον αριθμό των φυτικών φαρμάκων, αιθέριων ελαίων, λιπαρών ελαίων και προϊόντων που παρασκευάζονται με απλές τεχνολογίες (πχ. βάμματα, εκχυλίσματα) που περιλαμβάνονται πλέον στις φαρμακοποιίες. Κατά συνέπεια, απαιτείται πολύ ευρύτερη γνώση σχετικά με την άμεση χρήση τους, την επεξεργασία τους σε φυτικά ή παραδοσιακά φάρμακα και την ασφάλεια τους. Οι ενόργανες τεχνικές που συνταγογραφούνται πλέον επίσημα στις φαρμακοποιίες (GC, GC-MS, HPLC, LC-MS, κλπ.) και τα νέα επιστημονικά αποτελέσματα καθιστούν αναγκαία την επέκταση και την αναθεώρηση μεγάλου μέρους της σημερινής μας γνώσης. Λαμβάνοντας υπόψη τις απαιτήσεις του 21ου αιώνα και την ανάγκη για ένταξη, οι επαγγελματικές γνώσεις των φαρμακοποιών και των ιατρικών ερευνητών πρέπει να συμμορφώνονται με τις κατευθυντήριες γραμμές που ορίζονται στην Ορθή Φαρμακευτική Πρακτική (Good Pharmacy Practice, GPP) που συνιστά η International Pharmaceutical Federation (FIP).

Ενώ τα πρόσφατα ερευνητικά αποτελέσματα θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν για την παροχή της απαραίτητης επιστημονικής βάσης για τη χρήση πολύτιμων φαρμακευτικών φυτών στη θεραπεία, οι περιπτώσεις κακής εφαρμογής αυτών των φαρμάκων στην καθημερινή ζωή γίνονται όλο και πιο συχνές, θέτοντας ολοένα και μεγαλύτερη ευθύνη στους φαρμακογνώστες. Είναι πλέον επείγον ζήτημα να ευθυγραμμίσουμε τις σημερινές μας γνώσεις με τα πρωτόκολλα που ορίζονται από τις φαρμακοποιίες και να προσαρμόσουμε νέες τεχνικές για χρήση στη φαρμακογνωσία. Οι προσεγγίσεις που ακολουθούνται σε μονογραφίες που δημοσιεύονται από τον ΠΟΥ, την Ευρωπαϊκή Ένωση/ESCOP και μεμονωμένες χώρες πρέπει να ενσωματωθούν στο αντικείμενο που διδάσκεται στα πανεπιστήμια. Χωρίς προσπάθεια παροχής εξαντλητικής γνώσης, είναι απαραίτητο να τονιστεί το θεωρητικό υπόβαθρο και η επιστημονική βάση διαφόρων τομέων για να διασφαλιστεί ότι τόσο οι ερευνητές όσο και οι ιατροί και οι φαρμακοποιοί διαθέτουν ενημερωμένη γνώση και επίγνωση.

Η πιο σύνθετη, διεπιστημονική προσέγγιση που ακολουθείται στο παρόν βιβλίο θα προωθήσει επίσης βελτιώσεις στη μεταπτυχιακή εκπαίδευση των μελλοντικών γενεών επιστημόνων.

Ωστόσο, δεν έχει σχεδιαστεί μόνο για χρήση από επαγγελματίες στους τομείς της φαρμακογνωσίας, της φυτοχημείας, της φυτοθεραπείας, της βιοτεχνολογίας, της ιατρικής και της φαρμακευτικής, αλλά και για τα μέλη του κοινού που ενδιαφέρονται όλο και περισσότερο να λάβουν πληροφορίες που θα τους επιτρέψουν να βελτιώσουν την υγεία τους και ευημερία.

Κατά τη σύνταξη του χειρογράφου περίπου χιλιάδων σελίδων, οι συγγραφείς βρήκαν δύναμη στην πεποίθηση τους ότι η χαρά που βιώνεται όταν “μάθουμε τα αίτια των πραγμάτων” (Βιργίλιος) θα είναι επίσης χρήσιμη για το μέλλον της ανθρωπότητας.

Prof. Éva Szöke, pharm.habil. Ph.D. D.Sc.

Budapest, 12 May 2022.

Περιεχόμενα

Κεφάλαιο Ι. Εξελίξεις στις γνώσεις σχετικά με τις δραστικές ενώσεις φυσικής προέλευσης. Η φαρμακογνωσία στον 21ο αιώνα

Κεφάλαιο II. Απαιτήσεις ποιότητας για βότανα φάρμακα. Αναλυτικές μέθοδοι

II.1 Έννοια των φυτικών φαρμάκων, ονοματολογία
II.2 Καλλιέργεια, συλλογή και επεξεργασία φαρμακευτικών φυτών
- II.2.1 Συλλογή φαρμακευτικών φυτών που αναπτύσσονται στη φύση
- II.2.2 Καλλιέργεια φαρμακευτικών φυτών
  - II.2.2.1 Εισαγωγή των ειδών στην καλλιέργεια και οι στόχοι της αναπαραγωγής
  - II.2.2.2 Βασικά κριτήρια καλλιέργειας
- II.2.3 Επεξεργασία φαρμακευτικών φυτών
  - II.2.3.1 Γενικά κριτήρια
  - II.2.3.2 Προκαταρκτική επεξεργασία – καθαρισμός, θρυμματισμός, αποξήρανση
  - II.2.3.3 Αποθήκευση, συσκευασία
  - II.2.3.4 Ποιοτικός έλεγχος
II.3 Αναλυτικές τεχνικές που χρησιμοποιούνται στη φαρμακογνωσία
- II.3.1 Γενικά κριτήρια που πρέπει να πληρούν τα φυτικά φάρμακα
- II.3.2 Στάδια προετοιμασίας για την ανάλυση φυτικών φαρμάκων
- II.3.3 Έλεγχος φυτών και φυτικών φαρμάκων
- II.3.4 Ταυτοποίηση φυτικών φαρμάκων μέσω της χρωματογραφικής ανάλυσης των δραστικών συστατικών τους
  - II.3.4.1 Συμβατική χρωματογραφία στιβάδας και στήλης
  - II.3.4.2 Flash χρωματογραφία
- II.3.5 Σύγχρονες μέθοδοι ανάλυσης και δομικής αποσαφήνισης
  - II.3.5.1 Υγρή χρωματογραφία υψηλής απόδοσης
  - II.3.5.2 Αέρια χρωματογραφία
    - II.3.5.2.1 Χρήση αέριας χρωματογραφίας για την ανάλυση ενώσεων που απαντώνται στη φύση
    - II.3.5.2.2 Χρήση αέριας χρωματογραφίας για την ανάλυση μη πτητικών ενώσεων
  - II.3.5.3 Φασματομετρία μάζας
  - II.3.5.4 Φασματοσκοπία πυρηνικού μαγνητικού συντονισμού
Αναφορές (Κεφάλαιο II)

Κεφάλαιο III. Βιοσύνθεση φυτικών ουσιών; Βιογενετικές σχέσεις

Βιογενετικό σύστημα βιοδραστικών φυτικών ουσιών
III.1 Χημεία και βιοσύνθεση σακχαριτών
- III.1.1 Υδατάνθρακες
  - III.1.1.1 Μονοσακχαρίτες
  - III.1.1.2 Ολιγοσακχαρίτες
  - III.1.1.3 Πολυσακχαρίτες
- III.1.2 Φυτικά οξέα
III.2 Φαινολικά, χημεία και βιοσύνθεση φαινολικών ουσιών
- III.2.1 Αρωματικό αμινοξέα και απλά παράγωγα βενζοϊκού οξέος
- III.2.2 Παράγωγα κινναμωμικού οξέος
- III.2.3 Λιγνάνες και λιγνίνη
- III.2.4 Παράγωγα φαινυλοπροπανίου
- III.2.5 Παράγωγα βενζοϊκού οξέος που προέρχονται από κινναμωμικό οξύ
- III.2.6 Κουμαρίνες
- III.2.7 Κινναμοϋλοκετίδια: Στυρυλπυρόνες, διαρυλεπτάνια, στιλβένια
- III.2.8 Φλαβονοειδή
- III.2.9 Φλαβονολιγνάνες
- III.2.10 Ξανθώνες
- III.2.11 Τανίνες
- III.2.12 Κινόνες, ναφθοκινόνες
- III.2.13 Ανθρακινόνη και παράγωγα ναφθοδιαθρόνης
- III.2.14 Παράγωγα χλωρογλυκίνης
- III.2.15 Κανναβινοειδή
III.3 Χημεία και βιοσύνθεση πολυκετιδών
- III.3.1 Βιοσύνθεση λιπαρών οξέων
- III.3.2 Ταξινόμηση λιπαρών οξέων
- III.3.3 Λίπη, λιπαρά έλαια και κεριά
III.3.4 Προσταγλανδίνες
- III.4 Χημεία και βιοσύνθεση τερπενοειδών
- III.4.1 Τα τερπένια στο φυτικό βασίλειο, η βιοσύνθεση και η σημασία τους
- III.4.2 Μονοτερπένια και αιθέρια έλαια
  - III.4.2.1 Βιοσύνθεση και σημασία των μονοτερπενίων
  - III.4.2.2 Αιθέρια έλαια
    - III.4.2.2.1 Χαρακτηριστικά αιθέριων ελαίων και ο ρόλος τους στο φυτικό βασίλειο
    - III.4.2.2.2 Επιλεκτικότητα των μεθόδων εκχύλισης αιθέριων ελαίων και η επίδρασή τους στη σύνθεση
    - III.4.2.2.3 Δοκιμές γνησιότητας σε αιθέρια έλαια με χειρόμορφη (εναντιοεκλεκτική) αέρια χρωματογραφία
    - III.4.2.2.4 Σημασία των αιθέριων ελαίων για φαρμακευτικούς και άλλους σκοπούς
- III.4.3 Μη πτητικά παράγωγα μονοτερπενίων: Ιριδοειδή, σεκοιριδοειδή
- III.4.4 Σεσκιτερπένια και σεσκιτερπενικές λακτόνες
- III.4.5 Διτερπένια
  - III.4.5.1 Ακυκλικά διτερπένια
  - III.4.5.2 Κυκλικά διτερπένια
- III.4.6 Τριτερπένια
  - III.4.6.1 Βιοσύνθεση και τύποι στερολών και στεροειδών
    - III.4.6.1.1 Φυτικές στερόλες (φυτοστερόλες) (C27–C29)
    - III.4.6.1.2 Φυτικά στεροειδή
  - III.4.6.2 Βιοσύνθεση, τύποι και κύριοι εκπρόσωποι τετρα- και πεντακυκλικών τριτερπενίων
    - III.4.6.2.1 Τετρακυκλικά τριτερπένια
  - III.4.6.2.2 Πεντακυκλικά τριτερπένια
- III.4.7 Τετρατερπένια
III.5 Χημεία και βιοσύνθεση αζωτοειδών
- III.5.1 Μη αλκαλοειδή που περιέχουν άζωτο (πχ. βιογενείς αμίνες, πεπτίδια)
- III.5.2 Αλκαλοειδή
  - III.5.2.1 Αλκαλοειδή προέλευσης ορνιθίνης
    - III.5.2.1.1 Αλκαλοειδή πυρρολιδίνης, τροπάνιου και εκγονίνης
    - III.5.2.1.2 Αλκαλοειδή πυρρολιζιδίνης
  - III.5.2.2 Αλκαλοειδή προέλευσης λυσίνης και ψευδοαλκαλοειδή με σκελετό πιπεριδίνης
    - III.5.2.2.1 Αλκαλοειδή πιπεριδίνης
    - III.5.2.2.2 Ψευδοαλκαλοειδή με σκελετό πιπεριδίνης
    - III.5.2.2.3 Αλκαλοειδή κινολιζιδίνης
    - III.5.2.2.4 Αλκαλοειδή ινδολιζιδίνης
  - III.5.2.3 Αλκαλοειδή πυριδίνης που προέρχονται από νικοτινικό οξύ
  - III.5.2.4 Αλκαλοειδή προέλευσης φαινυλαλανίνης και τυροσίνης
    - III.5.2.4.1 Βιοσύνθεση πρωτοαλκαλοειδών φαιναιθυλαμίνης
    - III.5.2.4.2. Βιοσύνθεση απλών αλκαλοειδών τετραϋδροϊσοκινολίνης
    - III.5.2.4.3 Βιοσύνθεση αλκαλοειδών βενζυλοτετραϋδροϊσοκινολίνης
    - III.5.2.4.4 Βιοσύνθεση αλκαλοειδών φαιναιθυλισοκινολίνης
    - III.5.2.4.5 Βιοσύνθεση μονοτερπενοειδών ισοκινολικών αλκαλοειδών
    - III.5.2.4.6 Βιοσύνθεση αλκαλοειδών Amaryllidaceae
  - III.5.2.5. Αλκαλοειδή προέλευσης τρυπτοφάνης
    - III.5.2.5.1 Απλά αλκαλοειδή ινδόλης
    - III.5.2.5.2 Απλά αλκαλοειδή β-καρβολίνης
    - III.5.2.5.3 Μονοτερπενοειδή ινδολικά αλκαλοειδή
    - III.5.2.5.4 Αλκαλοειδή πυρρολιδινοινδόλης
    - III.5.2.5.5 Βιοσύνθεση ημιτερπενοειδών αλκαλοειδών ινδόλης
  - III.5.2.6 Αλκαλοειδή ιμιδαζολίου προέλευσης ιστιδίνης
  - III.5.2.7 Ψευδοαλκαλοειδή
    - III.5.2.7.1 Ψευδοαλκαλοειδή τερπενοειδής προέλευσης
    - III.5.2.7.2 Ψευδοαλκαλοειδή νουκλεοτιδικής προέλευσης
- III.5.3 Γλυκοζίτες προέλευσης αμινοξέων που αποσυντίθενται για να σχηματίσουν πτητικές ενώσεις
  - III.5.3.1 Κυανογόνες γλυκοσίδες
  - III.5.3.2 Γλυκοσινολικά (γλυκοζίτες μουστάρδας)

Αναφορές (Κεφάλαιο III)

Κεφάλαιο IV. Συζήτηση φάρμακων βοτάνου με βάση τη βιογενετική ταξινόμηση των κύριων δραστικών συστατικών τους

IV.1 Φάρμακα φυτικής προέλευσης που περιέχουν σακχαρίτες
- IV.1.1 Φυτικά φάρμακα που περιέχουν υδατάνθρακες
  - IV.1.1.1 Μονοσακχαρίτες
  - IV.1.1.2 Ολιγοσακχαρίτες
  - IV.1.1.3 Πολυσακχαρίτες
    - IV.1.1.3.1 Ομοπολυσακχαρίτες
    - IV.1.1.3.2 Ετεροπολυσακχαρίτες
- IV.1.2 Φάρμακα φυτικής προέλευσης που περιέχουν φυτοξέα
IV.2 Φυτικά φάρμακα που περιέχουν φαινολικές ουσίες
- IV.2.1 Φάρμακα φυτικής προέλευσης που περιέχουν απλά παράγωγα βενζοϊκού οξέος και κινναμωμικού οξέος
- IV.2.2 Φαρμακευτικά φυτά που περιέχουν λιγνάνες και φλαβονολιγνάνες
- IV.2.3 Φυτικά φάρμακα που περιέχουν κουμαρίνες
- IV.2.4 Φυτικά φάρμακα που περιέχουν στυρυλπυρόνη, στιλβένιο, διαρυλεπτάνιο και παράγωγα αρυλαλκανόνης
- IV.2.5 Φυτικά φάρμακα που περιέχουν φλαβονοειδή
- IV.2.6 Φυτικά φάρμακα που περιέχουν τανίνες
- IV.2.7 Φυτικά φάρμακα που περιέχουν ναφθοκινόνη
- IV.2.8 Φάρμακα φυτικής προέλευσης που περιέχουν παράγωγα ανθρακινόνης
- IV.2.9 Φάρμακα φυτικής προέλευσης που περιέχουν παράγωγα φλωρογλουκίνης
- IV.2.10 Φυτικό φάρμακο που περιέχει τερπενοφαινολικά
IV.3 Φυτικά φάρμακα που περιέχουν πολυκετίδια
- IV.3.1 Φαρμακευτικά φυτικά λιπαρά έλαια
IV.4 Φυτικά φάρμακα που περιέχουν τερπενοειδή
- IV.4.1 Μονοτερπενικά φυτικά φάρμακα (αρωματικά) και πτητικά έλαια
  - IV.4.1.1 Φυτικά φάρμακα που περιέχουν άκυκλα μονοτερπένια
  - IV.4.1.2 Φυτικά φάρμακα που περιέχουν μονοκυκλικά μονοτερπένια
  - IV.4.1.3 Φυτικά φάρμακα που περιέχουν δικυκλικά μονοτερπένια
  - IV.4.1.4 Φάρμακα φυτικής προέλευσης που περιέχουν αρωματικά μονοτερπένια
- IV.4.2 Φάρμακα φυτικής προέλευσης που περιέχουν σεσκιτερπένια και σεσκιτερπενικές λακτόνες (αρωματικά bitters)
- IV.4.3 Φάρμακα φυτικής προέλευσης που περιέχουν μη πτητικά παράγωγα μονοτερπενίου
  - IV.4.3.1 Φαρμακευτικά φυτά που περιέχουν σεκοϊριδοειδείς πικρές ουσίες (πίκρα)
  - IV.4.3.2 Φυτικά φάρμακα που περιέχουν ιριδοειδή
- IV.4.4 Φάρμακα / μπαχαρικά φυτικής προέλευσης που περιέχουν παράγωγα φαινυλοπροπανίου και τα πτητικά τους έλαια και παράγωγα αρυλαλκανίου
- IV.4.5 Φυτικά φάρμακα που περιέχουν διτερπένια
- IV.4.6 Φάρμακα φυτικής προέλευσης που περιέχουν τριτερπένια
  - IV.4.6.1 Στεροειδή φάρμακα
    - IV.4.6.1.1 Φυτικά φάρμακα πλούσια σε φυτοστερόλες και στερολικές γλυκοσίδες
    - IV.4.6.1.2 Φυτικά φάρμακα που περιέχουν στερόλες και στερολικά οξέα τύπου λανοστανίου
    - IV.4.6.1.3 Φάρμακα φυτικής προέλευσης που περιέχουν σπειροστάνη και φουροστάνη στεροειδείς σαπωνίνες
    - IV.4.6.1.4 Φάρμακα φυτικής προέλευσης που περιέχουν καρδιακές γλυκοσίδες με στερικό σκελετό (καρδιοτονωτικά)
  - IV.4.6.2 Τετρα- και πεντα- κυκλικά τριτερπενικά φυτικά φάρμακα
    - IV.4.6.2.1 Φάρμακα φυτικής προέλευσης που περιέχουν τετρακυκλικές τριτερπενικές σαπωνίνες τύπου dammarane
    - IV.4.6.2.2 Φυτικά φάρμακα που περιέχουν πεντακυκλικές τριτερπενικές σαπωνίνες τύπου α- και β-αμυρίνης
IV.5 Φαρμακευτικά φυτά που περιέχουν αζωτοειδή
- IV.5.1 Μη αλκαλοειδείς ενώσεις που περιέχουν άζωτο σε φυτικά φάρμακα
- IV.5.2 Φυτικά φάρμακα που περιέχουν αλκαλοειδή
  - IV.5.2.1 Φάρμακα φυτικής προέλευσης που περιέχουν αλκαλοειδή ορνιθίνης
  - IV.5.2.2 Φαρμακευτικά φυτά που περιέχουν αλκαλοειδή με σκελετούς πιπεριδίνης, προερχόμενα από λυσίνη
  - IV.5.2.3 Φάρμακα φυτικής προέλευσης που περιέχουν αλκαλοειδή προέλευσης νικοτινικού οξέος
  - IV.5.2.4 Φάρμακα φυτικής προέλευσης που περιέχουν αλκαλοειδή προέλευσης φαινυλαλανίνης (τυροσίνη, DOPA)
  - IV.5.2.5 Φυτικά φάρμακα που περιέχουν αλκαλοειδή προέλευσης τρυπτοφάνης
  - IV.5.2.6 Φάρμακα φυτικής προέλευσης που περιέχουν αλκαλοειδή ιμιδαζόλης προέλευσης ιστιδίνης
  - IV.5.2.7 Ψευδοαλκαλοειδή
- IV.5.3 Γλυκοζιτικά φάρμακα προέλευσης αμινοξέων, που περιέχουν μόνο άζωτο ή άζωτο και θείο, τα οποία αποσυντίθενται για να σχηματίσουν τοξικές πτητικές ενώσεις
  - IV.5.3.1 Κυανογόνες γλυκοσίδες
  - IV.5.3.2 Γλυκοσινολικά (γλυκοζίτες μουστάρδας)
Αναφορές (Κεφάλαιο IV)

Κεφάλαιο V. Βιολογική δραστηριότητα των ενώσεων φυτικής προέλευσης

V.1 Ταξινόμηση φαρμακολογικά ενεργών φυτικών ενώσεων σύμφωνα με τη βιογένεση τους, συσχετίσεις δομής-δραστηριότητας
- V.1.1 Στρατηγικές φαρμακευτικής έρευνας που βασίζονται σε φυσικές ουσίες
- V.1.2 Δραστικά συστατικά φυτικής προέλευσης, συσχετίσεις δομής-δραστηριότητας
V.2 Δραστικές φυτικές ενώσεις στον θησαυρό των φαρμάκων, η θέση της φυτοθεραπείας στη θεραπευτική
- V.2.1 Η ανάπτυξη της φυτοθεραπείας
- V.2.2 Χρήση φυτικών φαρμάκων για φυτοθεραπεία
- V.2.3 Δραστικά συστατικά από φαρμακευτικά και τρόφιμα φυτά σε στοχευμένη θεραπεία καρκίνου
V.3 Άλλες σημαντικές χρήσεις των φαρμακευτικών βοτάνων
- V.3.1 Φαρμακευτικά βότανα σε συμπληρωματικά και παραδοσιακά φαρμακευτικά συστήματα
- V.3.2 Ρόλος θρεπτικών και μη θρεπτικών ουσιών στη διατροφή
  - V.3.2.1 Λειτουργικά τρόφιμα, συμπληρώματα διατροφής
  - V.3.2.2 Φαρμακευτικά βότανα ως πρώτες ύλες των μιγμάτων τσαγιού
  - V.3.2.3 Φυτικά φάρμακα ως βότανα και μπαχαρικά
  - V.3.2.4 Ανοσοδιεγερτικοί πολυσακχαρίτες σε μύκητες
  - V.3.2.5 Βιολογικά πολύτιμες ενώσεις στα φύκια – η φαρμακογνωσία των φυκών
V.4 Τοξικές φυτικές ενώσεις, δηλητηρίαση φυτών
- V.4.1 Τοξικά φυτά και η εμφάνισή τους
- V.4.2 Περιγραφή τοξικών φυτών, ομαδοποιημένων ανάλογα με τη χημική δομή των τοξικών ενώσεων τους
  - V.4.2.1 Δηλητηριώδη φυτά που περιέχουν φυτικά οξέα και τα όξινα παράγωγα τους
  - V.4.2.2 Δηλητηριώδη φυτά που περιέχουν φαινολικές ουσίες
  - V.4.2.3 Δηλητηριώδη φυτά που περιέχουν πολυίνες (πολυακετυλένια)
  - V.4.2.4 Δηλητηριώδη φυτά που περιέχουν παράγωγα τερπενίων
    - V.4.2.4.1 Μονοτερπένια
    - V.4.2.4.2 Διτερπένια
    - V.4.2.4.3 Σεσκιτερπενικές λακτόνες
    - V.4.2.4.4 Τριτερπένια/παράγωγα στεροειδών
  - V.4.2.5 Τοξικά φυτά που περιέχουν αζωτοειδή
    - V.4.2.5.1 Αμινοξέα
    - V.4.2.5.2 Λεκτίνες, τοξικές πρωτεΐνες
    - V.4.2.5.3 Κυανογόνες ενώσεις
    - V.4.2.5.4 Αλκαλοειδή
Αναφορές (Κεφάλαιο V)

Κεφάλαιο VI. Φυτική βιοτεχνολογία

Παραγωγή φαρμακολογικά δραστικών ενώσεων με χρήση βιοτεχνολογικών μεθόδων
Η έννοια της βιοτεχνολογίας
Φυτική βιοτεχνολογία, παντοδυναμία
Ανώτερα φυτά ως πηγές φαρμάκων
VI.1 Ιστορικό της καλλιέργειας φυτικών κυττάρων και ιστών
- VI.1.1 Σύνθεση θρεπτικού μέσου
- VI.1.2 Ευρέως χρησιμοποιούμενοι τύποι καλλιέργειας in vitro
- VI.1.3 Ειδικές μέθοδοι βελτιστοποίησης για την παραγωγή δραστικών συστατικών σε in vitro καλλιέργειες φυτών
  - VI.1.3.1 Εκκίνηση
  - VI.1.3.2 Σωματικό στρες (πχ. υπερηχογράφημα)
  - VI.1.3.3 Ακινητοποίηση
VI.2 Καλλιέργειες φυτικών κυττάρων και ιστών ως πηγές φαρμακολογικά δραστικών ενώσεων
VI.3 Διαδικασίες τεχνολογίας φυτικών γονιδίων
- VI.3.1 Έμμεση μεταφορά γονιδίων
- VI.3.2 Άμεση μεταφορά γονιδίου, τεχνικές χωρίς φορέα
- VI.3.3 Επεξεργασία γονιδιώματος, αναπαραγωγή ακριβείας
VI.4 Παραγωγή ενεργών συστατικών οργανισμών που αναπτύχθηκε με χρήση γενετικής τροποποίησης ή επεξεργασίας γονιδιώματος
- VI.4.1 Σημαντικές εξελίξεις στη γονιδιακή μηχανική που εξυπηρετούν τα συμφέροντα της ανθρωπότητας
- VI.4.2 Γεωργία για φαρμακευτικά προϊόντα / μοριακή γεωργία
- VI.4.3 Ηθικά ερωτήματα, νομική ρύθμιση
Επίλογος
Αναφορές (Κεφάλαιο VI)

Κεφάλαιο VII. Παράρτημα

Φάρμακα φυτικής προέλευσης που περιλαμβάνονται στην Ευρωπαϊκή Φαρμακοποιία (Ph.Eur.10.)
Σκόνες φυτικών φαρμάκων που περιλαμβάνονται στην Ευρωπαϊκή Φαρμακοποιία (Ph.Eur.10.)
Αιθέρια έλαια που περιλαμβάνονται στην Ευρωπαϊκή Φαρμακοποιία (Ph.Eur.10.)
Φυτικά λιπαρά έλαια, λίπη και κεριά που αναφέρονται στην Ευρωπαϊκή Φαρμακοποιία (Ph.Eur.10.)
Εκχυλίσματα φυτικών φαρμάκων που περιλαμβάνονται στην Ευρωπαϊκή Φαρμακοποιία (Ph.Eur.10.)
Βότανο βάμματα φαρμάκων που αναφέρονται στην Ευρωπαϊκή Φαρμακοποιία (Ph.Eur.10.)